Các chất kháng sinh

12:00' AM - Thứ ba, 12/10/2004

Mở đầu

Các kháng sinh là một nhóm thuốc thiết yếu trong y học hiện đại. Nhờ các thuốc kháng sinh mà y học đã có thể loại bỏ được các dịch bệnh nguy hiểm như dịch hạch, tả, thương hàn và điều trị hiệu quả nhiều loại bệnh gây ra bởi các vi khuẩn.

Đối với các nước nghèo, các thuốc kháng sinh lại giữ một vị trí rất quan trọng vì ở các nước này do điều kiện vệ sinh yếu kém và mức sống còn thấp nên thường xẩy ra các vụ dịch ỉa chảy, kiết lỵ, nhiễm khuẩn hô hấp...

Theo các số liệu thống kê mới nhất, thì các kháng sinh chiếm khoảng 10% tổng số thuốc sử dụng trên toàn thế giới (tính trên cơ sở giá trị tiền thuốc bằng đôla Mỹ). Nhóm thuốc quan trọng nhất trong các thuốc kháng sinh hiện nay là các Cephalosporin. Nhóm này được xếp thứ 7 trong tổng số 10 loại thuốc dùng nhiều nhất trên thế giới với doanh số 7,2 tỷ đôla năm 1999, sau đó là các thuốc penicilin và các nhóm kháng sinh khác. Nếu tính gộp các kháng sinh betalactam bao gồm các Cephalesporin và các penicillin và một số chất khác thì nhóm này chiếm khoảng 60% tổng số các thuốc kháng sinh dùng trên thế giới.

Theo báo SCRIF (30 - 2 - 2001) thì doanh số dược phẩm toàn thế giới năm 2000 là 317,2 tỷ đô la Mỹ trong đó doanh số của các khu vực và các nước như sau:

Số TT

Các khu vực và các nước

Doanh số dược phẩm (tỷ đôla Mỹ)

Tỷ lệ % doanh số thế giới

1

2

3

4

5

Bắc Mỹ

Châu âu

Nhật

Mỹ La tinh

Châu Á (trừ Nhật) châu Phi và Úc

152,8

75,3

51,5

18,9

18,7

48,2

23,7

16,2

6,0

5,9

Tổng cộng

317,2

100

nước ta có một số tài liệu công bố các kháng sinh chiếm 25 - 30% tổng số thuốc sử dụng hàng năm. Hiện chưa có một tài liệu chính xác nào công bố về việc điều tra chi tiết vấn đề này nhưng chắc chắn các thuốc kháng sinh là các thuốc được sử dụng nhiều nhất ở nước ta và ở các nước đang phát triển. Còn ở Bắc Mỹ, Tây âu, Nhật Bản... thì các nhóm thuốc sử dụng nhiều nhất lại là các thuốc điều trị tim mạch, các thuốc điều trị các bệnh thần kinh - tinh thần, các thuốc chống loét và các thuốc giảm béo.

Cho đến nay, các thuốc kháng sinh có tác dụng điều trị có hiệu quả các bệnh nhiễm khuẩn nhưng một số vi khuảan lại co tác dụng kháng lại nhiều loại kháng sinh nhất là các loại tụ cầu, vi khuẩn lao... nên các nhà khoa học vẫn tập trung nghiên cứu tìm thêm các kháng sinh mới. Các kháng sinh còn có tác dụng điều trị một số bệnh do nấm gây bệnh và một số kháng sinh có tác dụng điều trị một số bệnh ung thư. Các kháng sinh còn được sử dụng rộng rãi trong thú ý, chăn nuôi và bảo vệ cây trồng.

Nhưng các thuốc kháng sinh không có tác dụng chống lại các siêu vi khuẩn.

Cơ chế tác dụng của các kháng sinh lên các loại vi khuẩn khác nhau, có thể chia ra các nhóm kháng sinh có tác dụng lên các vi khuẩn như sau:

Cơ chế tác dụng của các kháng sinh

Nơi tác dụng

Kháng sinh

Quá trình bị ngăn cản

Loại tác dụng

Thành tế bào

Bacitracin

Các cephalosporin

Các penicillin

Cycloserin

Vancomycin

Tổng hợp mucopeptid

Thành tế bào

Thành tế bào

Tổng hợp peptid của thành tế bào

Tổng hợp mucopeptid

Diệt khuẩn

-

-

-

-

Màng tế bào

Amphotericin B

Nystatin

Polymycin

Chức năng của màng

Chức năng của màng

Tương tác của màng

Diệt nấm

-

Diệt khuẩn

Các Ribosom

Chloramphenicol

Tổng hợp protein

Kháng khuẩn

Tiểu phân 50S

Erythromycin

Tổng hợp protein

Kháng khuẩn

Tiểu phân 30S

Các aminoglycosid

Các tetracyclin

Tổng hợp protein và làm sai lệch quá trình này

Tổng hợp protein

Diệt khuẩn

Kháng khuẩn

Các acid nucleic

Actinomicin

Griseofulvin

Tổng hợp DNA và m.RNA

Phân chia tế bào

Diệt khuẩn

Kháng nấm

DNA hoặc

RNA

Mitomycinl

Rifampin

Tổng hợp DNA

Tổng hợp mRNA

Diệt nấm

Diệt khuẩn

Một nhóm kháng sinh mới - các chất quinolon - đang được sử dụng rộng rãi trong y học để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn nặng, nguy hiểm, là các kháng sinh tổng hợp hóa học toàn phần không có nguồn gốc vi sinh vật. Các kháng sinh nhóm này có tác dụng ức chế enzym: DNA gyrase là một enzym tham gia vào quá trình sinh tổng hợp acid nhân của vi khuẩn, các kháng sinh này còn có khả năng tạo phức với các kim loại (như Mg, Fe, Cu) và các phức này có tác dụng diệt khuẩn.

Việc sử dụng nhóm quinolon đã mở rộng phạm vi định nghĩa về các chất kháng sinh trong y học hiện đại. Nếu hơn 60 năm trước đây các kháng sinh chỉ bao gồm các chất được chiết xuất từ môi trường nuôi cấy các vi sinh vật có tác dụng ức chế và tiêu diệt các vi khuẩn gây bệnh ở liều lượng nhỏ thì ngày nay ngoài các chất đó các chất kháng sinh còn bao gồm cả các chất bán tổng hợp hay tổng hợp hóa học toàn phần có tác dụng ức chế hay tiêu diệt các vi khuẩn ở liều lượng nhỏĐể tiện tra cứu, người ta đã dựa vào cấu trúc hóa học của các kháng sinh để phân loại chúng.

Các kháng sinh được dùng trong y học và nông nghiệp được chia ra các nhóm chính như sau:

1- Các kháng sinh betalactam bao gồm các:

Penicillin tự nhiên và bán tổng hợp

Các Cephalosporin bán tổng hợp và

Các chất Carbapenen, monobactam

2- Các kháng sinh aminoglycosid

3- Các kháng sinh macrolid

4- Các tetracyclin

5- Chloramphenicol

6- Các kháng sinh polypeptid

7- Các chất quirolon

7 nhóm trên là các kháng sinh có hoạt tính chống lại các loại vi khuẩn. Ngoài ra còn có các nhóm kháng sinh khác là:

8- Các kháng sinh điều trị ung thư

9- Các kháng sinh điều trị lao (Mycobacterium)

10- Các kháng sinh chống nấm

Trong tài liệu này chúng tôi sẽ trình bày tổng quan về các chất kháng sinh, trong đó trình bày tương đối chi tiết vì:

Nguồn gốc, bản chất hóa học, các phương pháp sản xuất công dụng của từng nhóm kháng sinh, đặc biệt đi sâu hơn vào nhóm các kháng sinh betalactam, đồng thời chúng tôi sẽ trình bày nhu cầu hiện tại và trong tương lai 20 - 30 năm tới về kháng sinh ở trên thế giới, ở Việt Nam và trình bày tổng quát về tình hình sản xuất, phân phối các thuốc kháng sinh trên thế giới và ở Việt Nam kinh nghiệm sản xuất kháng sinh của moọt vài nước và kiến nghị của chúng tôi vì phát triển công nghiệp sản xuất kháng sinh ở Việt Nam từ nay đến năm 2010 dựa trên các văn bản đã được Thủ tướng Phan Văn Khải ký.

1. CÁC KHÁNG SINH BETALACTAM (β LACTAM)

Năm 1928, trong phòng thí nghiệm vi khuẩn học của Bệnh viện Mary ở Luân đôn - Thủ đô Vương quốc Anh, nhà bác học fleming đã tình cờ phát hiện một sự kiện mới lạ đó là vòng vi khuẩn trên môi trường nuôi cấy vi khuẩn gây bệnh được tạo ra bởi một loại nấm mốc. Penicillium notatum từ không khí rơi vào đĩa nuôi cấy vi khuẩn.

Fleming đã tách riêng loại nấm mốc đó và nuôi cấy chúng trong các môi trường khác nhau và sau đó xác định được rằng các dịch nuôi cấy penicillium notâtum có hoạt tính kháng lại nhiều loại vi khuẩn gây bệnh. Từ môi trường nuôi cấy penicillium notatum, ông và các cộng sự đã tách riêng được một chất có màu trắng có hoạt tính kháng sinh rất mạnh và oong đặt tên chất đó là penicillin. Nhưng ông chưa tinh chế được chất này vì thời kỳ đó chưa đủ điều kiện để nuôi cấy một lượng lớn nguyên liệu.

Phải chờ đến năm 1941, các nhà bác học Anh là Abraham, Chain và florey mới tinh chế được penicillin dưới dạng ổn định và nghiên cứu được phương pháp lên men để điều chế đủ lượng cần thiết cho việc thử lâm sàng điều trị hiệu nghiệm các bệnh nhiễm khuảan đã tạo điều kiện nhanh chóng việc đầu tư nghiên cứu sản xuất penicillin ở quy mô công nghiệp. Năm 1943 penicillin đã được sản xuất ở quy mô lớn ở Mỹ để phục vụ chữa trị các bệnh nhiễm khuẩn cho thương bệnh binh trong thế chiến thứ hai. Sau đó Nga và một số nước khác cũng đã sản xuất được penicillin G và penicillin V.

Việc phát minh ra penicillin là một bước ngoặt quan trọng trong lĩnh vực y học thế giới. Do các đóng góp to lớn đó Fleming và các nhà hóa học Anh đã được tặng giải Nobel.

Nghiên cứu bản chất hóa học của các penicillin, đã xác định chúng có khung cơ bản là một vòng betalactam (b-lactam), là một amid vòng 4 cạnh.

Vòng này được gắn với một vòng thiazolidin tạo thành khung penam

Năm 1945 Brotzn (ý) từ nguồn nước biển ở gần Sardair đã phân lập được chủng vi sinh vật cephalosporium acrimoniumĐã xác định được dịch lọc của môi trường nuôi cấy nấm này có tác dụng ức chế sự phát triển của tụ cầu vàng và dịch chiết này có tác dụng điều trị bệnh nhiễm khuẩn do tụ cầu vàng và bệnh thương hàn ở người.

Năm 1948, Abraham và cộng sự đã tách chiết được kháng sinh cephalosporin C từ môi trường nuôi cấy nấm này và sau đó đã xác định cephalosporin C cũng có chứa nhân betalactum trong cấu trúc phân tử của nó ở dạng kết hợp với 1 vòng dihydro thiazin thành khung cepheum.

Ngoài hai nhóm trên còn có các kháng sinh khác có chứa vòng betalactam như các chất carbapenem, các chất monotactam.

Sau đây xin trình bày chi tiết từng nhóm đó của các kháng sinh beta lactam.

1.1. Các chất Penicillin

Có nhiều chất penicillin tự nhiên được tách chiết từ môi trường nuôi cấy penicillium notatum mà nay được gọi là penicillium chrysogenum. Trong đó quan trọng nhất là penicillin G được dùng làm thuốc tiêm dưới dạng muối natri hay kali tan được trong nước và penicillin V được dùng làm thuốc uống.

Hai chất penicillin này có cấu tạo hóa học như sau:

Penicillin G (benzylpenicillin) C6H5CH2

Penicillin V (phenoxy methyl penicillin) C6H5- O - CH2

Cả hai chất này đều có một phần chung là axit 6 - amino penicillanic (6 - APA).

Các phương pháp sản xuất penicillin G và penicillin V.

Sinh tổng hợp penicillin bởi penicillium notatum

Như vậy các penicillin được sinh tổng hợp từ tripeptid để tạo thành isopenicillin N chất này dưới tác dụng của enzym acyltransferat và sự có mặt của cuid phenyl acetic hay amid của nó thì sẽ tạo thành penicillin G còn khi có mặt acid phenoxyacetic thì sẽ tạo thành penicillin V.

Các chất trên được gọi là các tiền chất nếu bổ sung amid phenylacetic vào môi trường nuôi cấy thì sẽ sinh tổng hợp ra penicillin G, còn nếu bổ sung acid phenoxyacetic thì sẽ nhận được penicillin V.

Do việc chọn giống, đột biến, cải tiến quy trình và phương pháp nuôi cấy nên lúc đầu trong công nghiệp hàm lượng penicillin G nhận được là 60mg/ lít môi trường nuôi cấy, vào khoảng thập kỷ 80 của thế kỷ trước thì đạt 20g/lít và cho đến nay đã đạt trên 40 - 45 g/lít.

Nhưng nước sản xuất nhiều penicillin tự nhiên hiện nay là:

Hà Lan: 15.000 tấn/ năm

Trung Quốc: 10.000 tấn/ năm

sau đó là Ấn độ, Mỹ, Anh, đức, Pháp, Braxin, Tây Ban Nha, Ai Cập, Ba Lan, Bungari...

Tổng cộng hơn 45.000 tấn/ năm penicillin trên phạm vi toàn thế giới.

Ví dụ Tập đoàn DSM Hà Lan, một trong những xí nghiệp sản xuất chính penicillin ở thành phố Delf có cái nồi lên men dung tích 700m3mà cách đây 1/4 thế kỷ mỗi ngày đã sản xuất được 5 tấn penicillin.

Trong 2 lần gặp chúng tôi ở Delf các nhà lãnh đạo cao nhất của Tập đoàn DSM đã đưa ra nhận định là thị trường penicillin đã bão hòa trên phạm vi toàn cầu và giá 1kg paenicillin G hiện nay chỉ hơn 10 đôla mà thôi.

Tấn lượng lớn penicillin này chủ yếu được dùng để bán tổng hợp các penicillin bán tổng hợp và các cephalosporia bán tổng hợp sẽ trình bày ở phần sau còn trong y học và thú y chỉ dùng một lượng nhỏ. Penicillin G Natri, Penicillin G Kali để làm thuốc tiêm và Penicillin V để làm thuốc uống.

Theo quy định quốc tế:

1mg Penicillin G Natri có 1667 đơn vị quốc tế (UI)

1mg Penicillin G Kali có 1530 UI

Penicillin G và Penicillin V có tác dụng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn bởi một số vi khuẩn gram dương như tụ cầu, liên cầu, phế cầu, trực khuẩn và một số vi khuẩn gram âm. Chúng còn có tác dụng điều trị giang mai cho xoắn khuẩn gây ra.

Thường dùng dưới dạng tiêm bắp người lớn mỗi lần tiêm 1/2 - 1 triệu ngày tiêm 2 - 4 lần.

Trường hợp nặng như bệnh viêm màng não thì tiêm đến 20 triệu đơn vị Penicillin G natri (hay kali) ngày.

Penicillin G không dùng uống được vì bị phân hủy trong đường tiêu hóa.

Penicillin V vững bền trong đường tiêu hóa nên được dùng uống trong hoạt tính kém hơn Penicillin G người lớn ngày uống 1,5g - 2g chia làm 3, 4 lần.

Qua sử dụng đã phát hiện Penicillin tự nhiên có nhiều nhược điểm như sau:

- Gây dị ứng, sốc nhiều trường hợp bị tử vong sau khi nổi mẩn, viêm tụ huyết ở xung quanh như tiêm và lan ra toàn thân vì vậy bắt buộc phải thử tét dị ứng trước khi tiêm cho bệnh nhân.

Ít tác dụng với các bệnh nhiễm khuẩn gây ra bởi các vi khuẩn gram âm.

Nhanh chóng bị nhờn thuốc, kháng thuốc do các loại vi khuẩn ví dụ tụ cầu vàng tiết ra enzym Penicillinase - enzym này sẽ cắt vòng b - lactam và chuyền Penicillin thành chất không có tác dụng.

Acid Penicilloic không có hoạt tính

Để cải thiện hoạt tính, các nhà khoa học đã gắn kết các mạch nhánh khác nhau vào phần 6-APA để nhận được các Penicillin bán tổng hợp có tác dụng mạnh hơn, phổ tác dụng rộng hơn, có hiệu quả điều trị các bệnh nhiễm khuẩn do các vi khuẩn gram âm nguy hiểm gây ra cũng như các chất có hoạt tính cao khi dùng uống.

6-APA cũng có trong môi trường nuôi cấy Penicillium chrysogerum nhưng với hàm lượng rất thấp. Trong công nghiệp 6-APA trước hết được điều chế từ Penicillin G bằng phương pháp hóa học, nhưng sau đó chủ yếu bằng enzym deacylate. Phương pháp này cho hiệu suất cao và công nghệ đơn giản, giá thành hạ.

Sau đó gắn các gốc Acyl R khác nhau vào 6-APA thì sẽ nhận được các Penicillin bán tổng hợp.

Các Penicillin bán tổng hợp bao gồm các nhóm sau:

1. Các Penicillin bán tổng hợp nhóm 1 có phổ hoạt tính hẹp như Penicillin tự nhiên, bao gồm:

Pheneticillin

Propicillin

Phenbenicillin

trên cơ sở cải tiến cấu tạo của Penicillin V

aidocillin

Clometocillin

trên cơ sở cải tiến cấu tạo của Penicillin G

Chúng chủ yếu có tác dụng với các vi khuẩn gram dương như liều cầu, tụ cầu không có khả năng tiết các Penicillinase và một số nhỏ vi khuẩn gram âm như lậu cầu.

Cấu tạo hóa học của một số Penicillin bán tổng hợp

R1

Nhóm 1

Phenethicillin

Azidocillin

Phổ kháng sinh hẹp

(chủ yếu là chống các vi khuẩn gram dương và bị phá hủy bởi Penicillin)

Nhóm 2

Methicillin

oxacillin

(R2 = R3 = H)

Cloxacillin

(R2 = cl, R3 = H)

đicloxacillin

(R2 = R3 = cl)

nafeillin

Phổ kháng sinh hẹp chống lại được các vi khuẩn sinh Penicillinase

Nhóm 3

Ampicillin

Amoxicillin

Phổ kháng sinh rộng chống lại các tụ cầu kháng penicillin G

Carbemicillin

Ticarcillin

Azlocillin

2. Các Penicillin bán tổng hợp nhóm 2 như Meticillin

Các dẫn chất oxacillin

Ancillin

Nafcillin

Có tác dụng phổ hẹp như nhóm 1 nhưng có ưu điểm là kháng lại enzym Penicillinase do vậy được dùng để điều trị các bệnh do các vi khuẩn đã nhờn Penicillin nhóm 1 gây ra. Trong đó có một số có hoạt tính cao khi dùng uống như oxacillin, cloxacillin...

3. Các Penicillin bán tổng hợp nhóm 3 như:

Ampicillin

Amoxicillin

Cacbenicillin

Azlocillin

Là các chất có phổ tác dụng rộng lên nhiều loại vi khuẩn gram dương, vi khuẩn gram âm và vững bền trong đường tiêu hóaĐược dùng để điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, tiết niệu, sinh dục và nhiễm khuẩn máu.

Các chất này được bán tổng hợp từ 6-APA bằng các phương pháp hóa học. Ví dụ để sản xuất ampicillin thì tiến hành các bước bán tổng hợp như sau:

Phương pháp A

Sau đó phương pháp này được cải tiến cho đơn giản và đạt hiệu suất cao hơn như sau:

Phương pháp B

Vì cấu hình không gian, ampicillin có cấu trúc như sau:

Phương pháp này hiện đang được ứng dụng ở nhiều nước. Do cải tiến được phương pháp và quy trình sản xuất nên giá ampicillin ngày càng xuống thấp. Nếu cách đây 10 năm giá 1kg ampicillin là hơn 50 đôla, thì năm 2002 chỉ còn 30 đôla và năm 2003 xuống còn 24 đôla Mỹ mà thôi. Một trong những yếu tố tác động đến giá cả là một số nước tiên tiến đã sử dụng enzym để nối ghép 6-APA và phenylglycin chỉ trong một phản ứng chuyển hóa sinh học với hiệu suất rất cao.

Nhờ thêm nhóm -NH2ở mạch nhánh nên ampiccillin và các chất cùng nhóm rất vững bền trong môi trường acid nên dùng uoóng rất thuận lợi chúng lại có phổ kháng khuẩn rộng nên được dùng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn:

đường tiêu hóa

Tai mũi họng, răng hàm mặt

Thận và tiểu tiện

Phụ khoa

Đường tiêu hóa và mật

Não

Nhiễm khuẩn máu và nội mạc cơ tim

Khi tiêm thì dùng dạng muối natri. Liều dùng: uống 2g/ ngày cho người lớn chia làm 2 lần ngày, tiêm bắp 2g/ ngày, tiêm truyền tĩnh mạch 2 - 12 g/ngày.

Amoxicillin có thêm 1 nhóm -CH tính ở vị trí para của nhân phenol của ampicillin. Amoxicillin có hoạt tính mạnh hơn ampicillin và có công dụng tương tự.

Các kháng sinh nhóm này có nhược điểm là nhanh chóng bị phá hủy bởi các vi khuẩn có khả năng tạo betalactamase (penicillinase) và enzym này sẽ phá hủy các phân tử ampicillin, amoxicillin trong cơ thể. Vì vậy đã có tình trạng nhờn thuốc, kháng thuốc này ở các cơ sở điều trị ở nước ta và trong các trường hợp đó phải sử dụng tới các Cephalosporin bán tổng hợp hay một số kháng sinh khác và đặc biệt là các chất ức chế beta lactamase.

1.2. Các Cephalosporia

Như đã trình bày ở trên sau phát hiện của Bratzu thì năm 1948 Abraham và Neuton ở Oxfỏd (Anh) đã chiết được các kháng sinh từ môi trường nuôi cấy Cephalosporium mà nay được gọi là Acremonium chrysogenumĐó là:

Cephalosporin P1: có cấu trúc steroid và hoạt tính kháng sinh yếu.

Cephalosporin N: có cấu trúc penam như Penicillin.

Cephalosporin C: có chứa vòng dihydrothiazin trong khung cephun.

Đã xác định Cephalosporin C không có hoạt tính kháng sinh cao nhưng có tác dụng lên tụ cầu sinh betalactamaseĐem cắt mạch nhánh thì nhận được acid 7-amino cephalosporanic (7.ACA) từ Cephalosporin C và từ 7.ACA đã bán tổng hợp được nhiều kháng sinh mới có giá trị điều trị rất hiệu quả ở lâm sàng. Woodward và các cộng sự đã điều chế được cephalothin từ 7.ACA và chất này nhanh chóng được đưa vào sản xuất và sử dụng trong y học.

Acemonium chrysogenum được nuôi cấy chìm trong các nồi lên men dung tích 100 - 200m3. Trước đây khoảng 10 năm, hàm lượng Cephalosporin C đạt được 20g/ lít môi trường nuôi cấy. Gần đây đã đạt được 27g/lít. Tổng sản lượng Cephalosporin C trên thế giới khoảng 3000 tấn/ năm Cephalosporin C được chuyển thành 7.ACA chủ yếu bằng phương pháp hóa học như sau:

Gần đây một số nước đã sử dụng enzym để chuyển hóa Cephalosporin C thành 7.ACA cho hiệu suất cao.

Nếu loại nhóm acetoxy ở nhóm thế C3 của 7.ACA thì sẽ nhận được acid 7.amino dcacetoxy cephalosporanic (7.ADCA) bằng phản ứng hydrogen hóa xúc tác.

Bằng 7 phản ứng hóa học lại chuyển được pưnicillin G thành 7.ADCA và như vậy ngoài 7.ACA, thì 7.ADCA là nguyên liệu trung gian rất quan trọng để sản xuất các Cephalosporin bán tổng hợp.

Trong công nghiệp dược phẩm còn sử dụng penicillin U để bán tổng hợp 7.ADCA.

Năm 2000, Tập đoàn OSM Hà Lan đã khánh thành phân xưởng mới sản xuất 900 tấn 7.ADCA thẳng từ penicillin G bằng tổ hợp enzym với giá thành 100 triệu euroĐây là phân xưởng mới đầu tiên sản xuất 7.ADCA bằng công nghệ sinh học mà không phải sử dụng 7 phản ứng hóa học.

Các Cephalosporin bán tổng hợp được thay thế những vị trí khác nhau ở R1 (mạch nhánh) và R2 ở vị trí C3, ngoài ra còn có một số Cephalosporin có chứa nhóm thế OCH3ở vị trí 7Đó là Cephamycin C.

Trên cơ sở cải tiến một phần cấu tạo hóa học của chất này, đã nhận được một số chất bán tổng hợp (cefoxitin, cefotetam, cefometazol) có hiệu quả điều trị tốt như các Cephalosporin bán tổng hợp khác.


Cấu tạo hóa học của các Cephalosporin bán tổng hợp

Thứ tự

Tên

R1

R2

R3

R4

X

1

1

1

1

1

1

Cefalothin

Cefapirin

Cefazolin

Cefalexin

Cefadroxil

Cefradin

Trang 30

H

H

H

H

H

H

H

H

H

H

H

H

S

S

S

S

S

S

2

2

2

2

2

2

Cefaclor

Cefprozil

Loracarbef

Cefuroxin

Cefpodoxim

Cefamandol

H

H

H

H

H

H

H

H

H

H

H

S

S

S

S

S

S

3

Latamoxcf

Trang 31

H

H

4

4

Cefepim

Cefpiron

H

H

H

H

Tóm lại tuyệt đại bộ phận các Cephalosporin bán tổng hợp có dị tố S ở vị trí 5.

Ngoài ra còn có một số chất như Latanocef có dị tố O ở vị trí 5 thuộc nhóm oxacephem và Loracarbef có nhóm -CH2- ở vị trí 5 thuộc nhóm Carbacephem. Những chất này cùng với các chất có chứa dị tố S nhưng lại có nhóm -OCH3ở vị trí 7 thì không được xếp vào các chất Cephalosporin chính hiệu.

Thứ tự

Tên

R1

R2

R3

R4

X

2

2

Cefoxitin

Cefotetum

-H

-H

-OCH3

-OCH3

S

S

3

3

3

3

3

3

3

Cefotaxim

Cefixim

Cefoperazon

Ceftizoxim

Ceftriaxon

Ceftazidim

Cefmetazol

H

H

H

-H

-H

-H

S

H

H

H

-H

-H

-H

-OCH3

S

S

S

S

S

S

S

Sau đây xin trình bày một số quy trình bán tổng hợp các Cephalosporin thế hệ 1, thế hệ 2 và thế hệ 3 từ 7.ACA và 7.ADCA như Cefalothin, Cefadin thế hệ 1.

Cefuroxim Natri thế hệ 2

Cefotaxim natri thế hệ 3

Các phương pháp hóa học này đang được sản xuất ở nhiều nước, nhưng hiện tại một số hãng dược phẩm hàng đầu cũng đã sản xuất nhiều Cephalosporin bán tổng hợp bằng phương pháp sử dụng enzym acyl hóa để thay thế các phương pháp hóa học phức tạp và giá thành cao hơn. Hơn nữa, phương pháp dòng enzym còn giúp cho các nhà máy phải chi phí ít hơn cho việc xử lý các chất thải hóa học độc hại.

Bán tổng hợp Cefuroxim, một Cephalosporin thế hệ 2 được tiến hành từ deacetyl 7.ACA với các phản ứng gắn thêm các nhóm thế ở vị trí 7.amino và ở vị trí 3 nhóm methyl hydroxy.

Các phương pháp chuyển hóa vi sinh được xem là hiện đại và tối ưu nhất trong sản xuất công nghiệp.

Các nhà khoa học cũng đã tổng hợp hóa học toàn phần được một số chất penicillin và Cephalosporin nhưng những công trình này chỉ có ý nghĩa hàn làm vì không được đưa vào sản xuất do quy trình phức tạp và tốn kém.

Sau đây trình bày công dụng của các kháng sinh đó.

Cefapirin được sử dụng lần đầu tiên ở Mỹ năm 1974 nó có phổ tác dụng rộng như ampicillin nhưng khác ampicillin, nó có tác dụng chống lại tụ cầu sinh penicillinase và được dùng trong trường hợp các vi khuẩn đã nhờn với các penicillin.

Do bị phân hủy và ít hấp thụ trong đường tiêu hóa nên được dùng để tiêm dưới dạng muối natri người lớn tiêm 1 - 2g/ lần ngày tiêm 6 lần.

Cefradin là Cephalosporin bán tổng hợp duy nhất được dùng cả dưới dạng thuốc uống và thuốc tiêm được dùng để điều trị các bệnh gây ra bởi tụ cầu, liên cầu phế cầu, H.inffuenzae, E.coli, proteus mirabilis Klebsiclla như viêm amidan, viêm họng, viêm phổi, viêm tuyến tiền liệt, viêm bàng quang, viêm thận, viêm tai, mụn nhọt, chốc lở (nhiễm khuẩn da).

Người lớn uống 0,5g/ lần mỗi ngày uống 4 lần. Tiêm 1g/ lần.

Cefuroxim có nhóm syn (methoxim) ở mạch nhánh có tác dụng bảo vệ vòng betalactam nên làm cho kháng sinh vững bền trước tác dụng phân hủy của các betalactamase do các vi khuẩn gây bệnh tiết ra.

Nó có tác dụng chống lại các vi khuẩn gram âm tiết ra betalactamasc, còn có tác dụng điều trị các bệnh do các vi khuẩn đã kháng lại ampicillin nó còn có tác dụng chống lại các vi khuẩn đã kháng lại Cefamandol ược dùng đầu tiên của thế hệ 2) như E.coli, K.pneumoniac, N.Gonorihoeac và H.influenzae.

Được dùng dưới dạng muối natri để tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch trong điều trị các bệnh viêm màng não, nhiễm khuẩn đường hô hấp, viêm xương khớp, viêm da, bệnh lậu.

Tiêm 0,75 - 1,5g/ lần, 3 lần/ ngày cho người lớn.

Cefotaxim natri là cephalosporin bán tổng hợp thế hệ thứ ba được sử dụng đầu tiên nó có phổ kháng sinh rộng chống lại các vi khuẩn gram dương và các vi khuẩn gram âm kể cả khí và yếu khí. Các vi khuẩn sinh betalactamasc cũng bị tác dụng của cefotaxim như Ngonorrhoca Kbebsiella, H.influenzae, S.aureus và Ent cloaceal và một số chủng Pseudomonas, các chủng Enterococci và Listeria monocytogenes kháng lại cefotaxim.

Đồng phân Syn của Cefotãim có hoạt lực mạnh hơn đồng phân anti đối với các vi khuẩn sinh các betalactamasc.

đặc biệt Cefotaxim natri sau khi tiêm cho nồng độ cao ở máu não nên dùng điều trị viêm màng não ráat hiệu quả. Người lớn tiêm 1g - 2g/ ngày lần mỗi ngày tiêm 3 - 4 lần.

Căn cứ vào phổ kháng sinh mà người ta chia các Cephalosporin bán tổng hợp thành 4 thế hệ sau:

Các kháng sinh Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 1 không có tác dụng khi uống, được dùng dưới dạng thuốc tiêm (cefalothin natri)Đường tĩnh mạch không tiêm được dưới da vì gây đau đớn Cefalothin có tác dụng điều trị các bệnh do tụ cầu vàng tiết betalactamase gây ra. Nó có hiệu quả điều trị tốt các bệnh nguy hiểm do tụ cầu gây ra như bệnh viêm nhiễm nội mạc tim. Cefazolin cũng có tác dụng tương tự như Cefalothin nhưng có hiệu quả hơn đối với E.coli và các vi khuẩn Klebsiella nó dùng được cả dạng tiêm tĩnh mạch và tiêm dưới da.

Các kháng sinh Cefalaxin, cefadroxil và cefradin được bán tổng hợp từ 7.ADCA được dùng làm thuốc uống. Riêng Cefadin vừa dùng uống vừa dùng tiêm cefalexin có tác dụng tương tự cefalothin nhưng ít tác dụng hơn đối với các vi khuẩn gây bệnh tiết penicillinase.

Cefadroxil là dẫn chất hydroxy của cefalexin nhưng có hiệu quả tốt hơn cefabxin vì cho nồng độ trong máu sau khi uống cao hơn nồng độ của cefalexin. Nó còn có tác dụng tốt điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu.

Cefradin là dẫn chất dihydro hóa của cefalexin có hoạt tính cao hơn và vững bền trong dạ dày dùng cả dạng thuốc uống và thuốc tiêm (cefradin natri hay cefradin arqinin).

Tóm lại các Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 1 chủ yếu có tác dụng với một số vi khuẩn gây bệnh gram dương như các tụ cầu có khả năng tiết penicillin, chúng cũng có tác dụng lên một số bệnh do các vi khuẩn gram âm gây ra. Qua sử dụng, dần dần các vi khuẩn cũng nhờ và kháng lại các kháng sinh này.

Các kháng sinh Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 2

Cefamandrol có hoạt tính cao hơn các kháng sinh Cephalosporin thế hệ 1 trong điều trị các bệnh do các vi khuẩn gram âm gây ra. Cefamandrol và các kháng sinh thế hệ hai có hoạt phổ kháng sinh rộng hơn các kháng sinh thế hệ 1 và có tác dụng chống lại các enterobacter, proteus và Klebrílla và một số các vi khuẩn gram dương.

Cefoxitin là một cefamycin có tác dụng chống lại các vi khuẩn gram âm sinh penicillnase.

Cefaclor được sử dụng uống và có tác dụng tốt điều trị các bệnh do các vi khuẩn gram âm gây ra kể cả các loại có khả năng tiết penicillinase.

Các Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 2 có tác dụng tốt hơn thế hệ 1 trong điều trị các bệnh do liên cầu khuẩn, E.coli... gây ra nhưng ít tác dụng hơn trong việc chống lại các vi khuẩn gram âm.

Các kháng sinh Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 3

Cefotaxim có hiệu quả chống lại các vi khuẩn sinh betalactamase. Kể cả các vi khuẩn hiếm khí gram âm và gram dương. Cefrotaxim đặc biệt có hiệu quả trong điều trị các bệnh viêm màng não.

Ceftizoxim, ceftriaxon và các Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 3 có hoạt tính như Cefotaxim, chúng đặc biệt có phổ kháng khuẩn rộng, có hiệu quả trong điều trị các bệnh do các vi khuẩn gram âm kháng lại các kháng sinh khác gây ra, một số kháng sinh nhóm này có tác dụng điều trị tốt bệnh do vi khuẩn mủ xanh gây nên.

Các kháng sinh Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 4

Gồm có Cefepin và cefpirom. Hai kháng sinh này vững bền trước các tác dụng của các betalactamase do các vi khuẩn gây bệnh tiết ra đặc biệt có hiệu quả cao trong điều trị các bệnh do các enterobacteria đã nhờn và kháng lại các kháng sinh này đường tiết niệu, hô hấp dưới, da, phần mềm, viêm sưng đwofng ruột và lòng bụng.

Chúng có hiệu quả chống lại các vi khuẩn gram âm như H.influenzae, neisseria gonorrkocae và neisseria meningitidis và vi khuẩn mủ xanh.

Có thể tóm tắt tác dụng của các Cephalosporin bán tổng hợp đối với một số vi khuẩn như sau:

Thế hệ

Kháng sinh

Phổ tác dụng

1

Cefalothin

Cefalexin

Streptoccoci,

Staphylococcus aureus

2

Cefuroxim

Cefaclor


Cefoxitin

Cefotetan

E.coli, Klebsiella, Proteus

H.influenzae, Moraxella catarrhalis catarrhalis không có tác dụng lên các vi khuẩn gram dương thứ thế hệ 1

Bacteroides Pragilis

và các Bacteroides khác

3

Cefotaxim

Ceftriaxon

Enterobacteria. P.aeruginosa, Serratia, Neisseria gonorrhoeae S.aureus, streptococcus pneumoniae, S.pyogenes

4

Cefepim

Cefpirom

Giống như thế hệ 3 nhưng có hoạt tính tốt hơn chống lại các vi khuẩn tiết betalactamak

1.3. Các chất ức chế betalactamase

Sự kháng lại các penicillin và các kháng sinh beta lactam khác thường xuyên xẩy raĐó có thể là hiệu ứng một tại làm giảm hiệu lực của thuốc.

Các betalactamase là các enzym (Serin protease) được tiết ra bởi các vi khuẩn, chúng xúc tác sự mở vòng của cầu nối betalactam làm cho các kháng sinh betalactam hết hiệu lực:

Thực tế ở nước ta đã có những vùng đô thị lớn do sử dụng nhiều kháng sinh nên đã tạo ra nhiều chủng vi khuẩn gây bệnh kháng lại các penicillin kể cả ampicillin và amoxicillin. Một số Cephalosporin bán tổng hợp thế hệ 1 cũng đã bị các vi khuẩn kháng lạiĐể đối phó với hiện tượng phức tạp này người ta đã thử kết hợp dùng một penicillin bán tổng hợp có tác dụng kháng penicillinase với một penicillin bán tổng hợp có phổ rộng nhưng lại mẫn cảm bởi penicillinase nhằm tăng hiệu lực tác dụng nhưng kết quả không như ý muốn.

Nhưng sau đó các nhà khoa học đã phát hiện được các thuốc đặc hiệu có hoạt tính ức chế các betalactamase, các thuốc này cũng có lactam chứa vòng betalactam trong phân tử. Các chất đó có thể được chia thành hai nhóm như sau:

Nhóm 1: Gồm các chất có chứa một dị tô ở vị trí 4 trong vòng như acid clavnlanic và sulbactam.

Nhóm 2: Không có dị tố ở vị trí 4 trong vòng như các chất carbapenem.

Cả hai nhóm này đều có tác dụng vô hiệu hóa các betalactamase do các vi khuẩn tiết ra.

Clavilanat kali

Từ môi trường nuôi cấy streptomyces clovnligenus đã chiết được kháng sinh acid clavulanic có cấu tạo oxopenam. Nó có chứa nhóm 2-hydroxy- ethyliden và ở vị trí 6 không có nhóm thế như ở các penicillin. Acid clavulanic có hoạt tính kháng sinh yếu và thực tế không được dùng riêng lẻ làm thuốc. Nhưng nếu kết hợp amoxicillin với muối kali của acid này thì sẽ nhận được một chế phẩm dùng uống rất có hiệu quả để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn ngoài da, hô hấp, mắt, tiết niệu gây ra bởi các vi sinh vật tiết betalactamase chế phẩm với tên augmentin này được sử dụng rất rộng rãi hiện nay.

Người ta còn kết hợp clavulanat kali và Ticarcillin với tên biệt dược Timentin để làm thuốc tiêm chuyên dùng trong điều trị nhiễm khuẩn máu và các bệnh nhiễm khuẩn nặng do các vi khuẩn tiết beta lactamase gây ra. Một lần tiêm có chứa 3g Ticarcillin và 100mg clavulanat kali.

Sulbactam

Sulbactam là acid sulfon penicillanic (acid dioxo-4,4-penicillanic). Chất này được bán tổng hợp và có hiệu lực ức chế mạnh các tụ cầu tiết betalactamase và nhiều vi khuẩn gram âm tiết betalactamase.

Bản thân sulbactam có hoạt lực kháng sinh yếu nhưng khi kết hợp với ampicillin hay carbenicill thì được các chế phẩm có hoạt lực cao điều trị các bệnh do các vi khuẩn tiết betalactamase gây ra.

Thuốc tiêm unasyn gồm ampixicillin natri và sulbactam natri được sử dụng phổ biến ở Âu, Mỹ.

Tazobactam là dẫn chất của sulbactam nó có hoạt tính mạnh hơn sulbactam.

Nó được kết hợp với piperacillin để bào chế thuốc tiêm với tỷ lệ:

piperacillin natri 8

Fazobactam natri 1

dưới tên Zosyn

Thuốc này đặc trị các bệnh gây ra bởi E.coli và Bacteroides S.aureus, H.influenzae và phí cầu, tiết beta lactamase.

1.4. Các chất carbapenem

Thienamycin là kháng sinh chiết được từ môi trường nuôi cấy streptomyces cattleya với cấu tạo hóa học như sau:

Thienamycin có phổ kháng sinh rộng cả với các vi khuẩn ái khí và yếm khí, đặc biệt có hiệu lực chóong lại các betalactamase do các vi khuẩn gram dương và gram âm tiết ra. Nó được kết hợp với một penicillin bán tổng hợp có hoạt phổ kháng sinh rộng nhưng có nhược điểm là có hóa tính không bền vững nên người ta đã sử dụng dẫn chất mới của nó là Imipenem.

Imipenem kết hợp với cilastatin (chất này ngăn ngừa sự phân hủy của imipenem ở thận) được dùng trong điều trị nhiều bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm ở đường hô hấp, tiết niệu, màng bung phụ khoa, da, phần mềm, xương và sụn v.v... do các vi khuẩn tiết betalactamase gây ra.

1.5. Các monobactam

Các nhà khoa học Nhật và Mỹ đã chiết được sulfazecin một kháng sinh betalactam có 1 vòng từ vi khuẩn lấy từ đất. Nó có hoạt tính kháng sinh yếu nhưng lại có hiệu lực cao phân hủy các betalactamase. Trên cơ sở cấu tạo của sulfazecin, các nhà dược học đã phát minh được chất aztreonam có hoạt tính kháng sinh cao. Chất aztreonam được sản xuất bằng tổng hợp hóa học.

A3 treonam

Là một betalactam một vòng được chiết từ môi trường nuôi cấy chromo bacterium violaceum có cấu trúc như sau:

Aztrenam có hoạt lực mạnh chống lại nhiều vi khuẩn gram âm tiết beta lactamase. Nó có hoạt tính gần giống các kháng sinh aminoglycosid, có tác dụng đặc biệt với các vi khuẩn Entero vi khuẩn mủ xanh và H. influenzae cùng lậu cầu.

được dùng làm thuốc tiêm bắp hay tĩnh mạch, 1 lần tiêm 2g mỗi ngày tiêm 3 - 4 lần cho người lớn. Nó có ưu điểm là ít gây dị ứng.

Trong y học sử dụng aztreonam dinatri với tên azactam. Nó có hoạt tính cao chống lại các vi khuẩn gram âm. Không có hoạt tính với các vi khuẩn gram dương.

Chủ yếu dùng điều trị các bệnh do các vi khuẩn gram âm ái khí gây ra, các bệnh hiễm khuẩn máu. Aztreonam được dùng dưới dạng thuốc tiêm.

Để có tác dụng khi dùng uống thì sử dụng Tigemonam dinatri có hoạt tính tương tự aztreonam nhưng không bị phân hủy trong đường tiêu hóa.

2. CÁC KHÁNG SINH AMINOGLYCOSID (HAY CÒN GỌI LÀ CÁC AMINOSID)

Các kháng sinh này có cấu trúc heterosid bao gồm một phần genin thuộc nhóm aminocyclitol gắn với các phần đường trong đó có phần đường amino (osamin).

Năm 1943 Waksman S.A. nhà khoa học Mỹ đã chiết được streptomycin từ streptomyces grisus. Năm 1952, Waksman S.A đã được trao giải Nobel.

Cấu trúc của Streptomycin và các dẫn chất của streptomycin.

R

R

R

Streptomycin

Dihydrostreptomycin

Hydroxystreptomycin

CH3

CH3

CH2OH

H

H

H

Streptomycin B

(Mannosidostreptomycin)

CH3

Gốc
D-Manosyl

Streptomycin có phổ kháng sinh rộng nhất là các vi khuẩn gram âm, đối với các vi khuẩn gram dương, có hiệu lực kém hơn penicillin G. Streptomycin được sử dụng rộng rãi dưới dạng muối sulffat để điều trị nhiều bệnh nhiễm khuẩn đặc biệt là bệnh lao, dịch hạch và bệnh do brucella. Nó được dùng trong điều trị viêm nội tâm mạc do E faecalis. Chúng nhạy cảm với nồng độ 2000 mg/ml.

Sau đó người ta cũng đã phát hiện được các kháng sinh khác:

Neomycin

Kanamycin

Gentamicin

Tobramicin

Sisomicin

Streptomycin có nhược điểm là gây nhiều tác dụng phụ như ù tai, điếc, nên hiệu nay bị hạn chế sử dụng. Y học hiện đại chỉ dùng để phối hợp với một số thuốc khác trong điều trị lao phổi.

Dẫn chất bán tổng hợp dihydrostreptomycin có hoạt tính tốt hơn nhưng lại cũng gây biến chứng nguy hiểm hơn nên cũng bị sử dụng hạn chế.

Tóm lại, Streptomycin được dùng nhiều vào giữa thế kỷ 20 nhưng hiện nay ít dùng hơn.

Năm 1957, Umezawa (Nhật) tìm được karamycin từ vi sinh vật lấy ở đât là Streptomyces Karamyceticus.

Kháng sinh này có phổ kháng sinh rộng nhất là tác dụng lên vi khuẩn bệnh lao, nhưng gây nhiều phản ứng xấu đối với thính giác và thận nên việc sử dụng cũng rất hạn chế.

GENTAMICIN

Là một hỗn hợp các kháng sinh có cấu trúc gần giống nhau được sản xuất từ môi trường nuôi cấy micromonospora furpurea.

được dùng dưới dạng muối sulfat có khổ kháng sinh rộng. Có tác dụng chống lại các vi khuẩn gram dương như tụ cầu, phí cầu đã kháng lại các penicillin các vi khuẩn gram âm như màng não cầu, lậu cầu.

Trong y học chủ yếu dùng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn toàn thân nặng do các vi khuẩn gram âm gây ra đã kháng lại các kháng sinh khác và độc hại trực trùng mủ xanh.

Người lớn tiêm 0,4mg - 0,8mg/kg thể trọng/mỗi ngày tiêm 3 lần.

Có độc tính thấp hơn so với các kháng sinh aminoglycosid khác.

Tobramycin sản xuất từ môi trường nuôi cấy streptomyces tenebrarius, còn có thể bán tổng hợp từ kanamycin.

Nói chung, có phổ tác dụng như gentamicin nhưng có ưu điểm lag có tác dụng mạnh hơn gentamicin đối với vi khuẩn mủ xanh và kém hơn đối với serratia cũng được dùng dưới dạng muối sulffat để tiêm tobramycin ít độc đối với thận hơn so với getamicin.

Sisomicin được sản xuất từ môi trường nuôi cấy micromonospora inyoensis có cấu tạo hóa học gần giống getamicin và công dụng cũng tương tựĐược dùng dưới dạng muối sulffat.

Neomycin được sản xuất từ môi trường nuôi cấy streptomyces fradiae. Nó là một hỗn hợp nhiều kháng sinh có cấu tạo hóa học giống nhau và được dùng dưới dạng muối sulfat để điều trị các bệnh do các vi khuẩn gram âm gây raĐặc biệt, Neomycin được dùng ở dạng uống trong giải phẫu đường ruột, phối hợp với erythromycin hoặc metronidazol.

Nó cũng gây độc cho cơ quan thính giác và thận nên chủ yếu được dùng làm thuốc mỡ và thuốc uống vói liều 1 - 2g/ ngày cho người lớn.

Thuộc nhóm này còn có spectinomycin được sản xuất từ môi trường nuôi cấy streptomyces spectabilis mà trong công thức hóa học chỉ có phần dẫn chất của streptamin, không chứa đường.

Spectinomycin dihydrochlosid được dùng chủ yếu để điều trị bệnh lậu.

Tiêm bắp sâu 1 lần từ 2 - 4g cho người lớn.

Tóm lại, hoạt tính kháng khuẩn của Aminoglycosid là ức chế các vi khuẩn nhóm enterobacterial gồm E.coli, klebsiella, serratia, enterobacter v.v... Trừ Kanamycin, tất cả các kháng sinh nhóm aminoglycosid đều ức chế trực khuẩn mủ xanh (P.aeruginosa), nhưng không có tác dụng với các chủng kỵ khí như clostridium hoặc bacteroid.

3. CÁC KHÁNG SINH MACROLID

Là các kháng sinh có cấu trúc heterosid mà genin là một vòng lactor có chứa nhiều nguyên tử (vòng lớn - macrocycle) số lượng các nguyên tử của vòng thường từ 12 - 17 hay nhiều hơn.

Người ta còn xếp cạnh các macrolid này với các chất synergistin và lincosamid

Cấu trúc của kháng sinh thuộc nhóm Macrolid được biểu thị qua công thức của Erythromycin:

Các kháng sinh macrolid bao gồm:

Erythromycin (Streptomyces erythrcus)

oleandomycin (Streptomyces antibioticus)

Spiramycin (Streptomyces ambefaciens)

Josamycin (Streptomyces narborensis)

Tylosin (Streptomyces fradiae)

Trong số này Erythromycin được sử dụng nhiều để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn cho các vi khuẩn gram dương gây ra ở đường hô hấp răng miệng, dạ dày, da kể cả các vi khuẩn đã kháng lại penicillin.

Erythromycin có tác dụng ức chế liên cầu sinh mủ phế cầu, clostridium, listeria, treponema và một số chủng cầu khuẩn kỵ khí và bacteroid trong miệng. Nó có tác dụng trong điều trị bệnh viêm phổi do Mycoplasma và legionella gây viêm phổi. Erythromycin được sử dụng nhiều nhất trong điều tị viêm họng do liên cầu ở người bị dị ứng với penicillin hoặc trong điều trị viêm tai giữa phối hợp với các sulfonamid. Erythromycin có thể được dùng trong khi có thai để điều trị các bệnh nhiễm trùng da hoặc với liều cao điều trị giang mai khi có thai. Erythromycin với liều 0,5 tới 1g, 6 giờ một lần là trị liệu ưu tiên bệnh viêm phổi legionella và nó cũng là kháng sinh ưu tiên chữa một số bệnh nhiễm trùng do ureaplasma và viêm phổi do mycoplasma.

Erythromycin được dùng qua đường uống hay tiêm tĩnh mạch. Thời gian bán hủy bình thường của Erythromycin là 1,5 giờ, nên các nồng độ huyết thanh đáng kể được duy trì ít nhất là 6 giờ. Do vậy, trogn một số bệnh nhiễm trùng như viêm họng do liều cầu có thể dùng thuốc hai lần trong ngày.

Erythromycin là một trong các kháng sinh an toàn nhất và những phản ứng bất lợi ít gặp ngoại trừ viêm gan, ứ mật.

Phản ứng phụ hay gặp là cảm giác khó chịu vùng thượng vị và buồn nôn. Mất thính lực xảy ra nếu dùng liều cao co người có thiếu năng thận.

Từ Erythromycin có thể bán tổng hợp thành Roxithromycin và clarythromycin có công dụng như Erythromycin và Azithromycin có phổ tác dụng rộng hơn Erythromycin, ví dụ đối với vi khuẩn gram âm đường ruột.

Oleandomycin cũng có hoạt tính tương tự như Erythromycin chủ yếu được dùng trong điều trị các bệnh viêm phế quản, viêm phổi.

Spiramycin là một hỗn hợp 3 chất có hoạt tính như Erythromycin nhưng ít độc tính đối với gan hơn.

Josamycin cũng có tác dụng tương tự, chủ yếu được dùng để chống tụ cầu vàng đã kháng lại penicillin.

Tylosin là kháng sinh chủ yếu dùng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn cho gia súc và cho thêm vào thức ăn gia súc.

Lincomycin là kháng sinh chiết xuất từ môi trường cấy streptomycis lincolnensis vào năm 1962.

Lincomycin được dùng dưới dạng muối hydrrochlorid. Lincomycin thuộc nhóm các chất Lincosamid, nó có phổ kháng sinh gần giống các kháng sinh macrolid được dùng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn do các vi khuẩn kỵ khí ở ruột và cơ quan sinh dục gây ra mà chủ yếu là các vi khuẩn gram dương.

Dùng uống: 0,5g/lần, 3 lần/ngày cho người lớn.

Tiêm bắp 0,5g/lần, 2 lần/ngày còn có thể tiêm huyền tĩnh mạch do có nhiều phản ứng phụ nên các nhà khoa học đã bán tổng hợp được clindamycin hydrrochlorid từ lincomycin (bằng cách gắn 1 nguyên tử cl và loại 1 nguyên tử oxy trong phân tử Lincomycin thành clo - 7 - deoxy - 7 - lincomycin). Clindamycin có tác dụng nhanh hơn, dễ hấp thụ hơn Lincomycin. Phổ tác dụng của nó thì tương tự Lincomycin.

Lincomycin ngày nay ít được sử dụng hơn clindamycin. Clindamycin là kháng sinh hàng đầu thuộc loại này. Nó ức chế phế cầu, liền cầu sinh mủ tụ cầu vàng và tụ cầu ngoài da, Clindamycin có tác dụng tốt với hầu hết các chủng kỵ khí kể cảc ức chế cả clastridium và bacteroid. Nó cũng ức chế cả clamydia nữa. Clindamycin ít có tác dụng với các ci khuẩn gram âm ái khí. Tác dụng của Clindamycin đối với tụ cầu vàng kém hơn các kháng sinh nhóm beta lactan có hoạt tính hoặc vancomycin. Clindamycin được hấp thu tốt sau khi uống và còn có thể dùng tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch. Thời gian bán hủy vào khoảng 2,5 giờ và thuốc được chuyển hóa trước hết ở gan.

Dùng uống tốt hơn lincomycin.

Người lớn: uống 1 lần 0,25g, ngày uống 4 lần

4. CÁC TETRACYCLIN

Là các kháng sinh có 4 vòng - dẫn chất của octahydronaphtalen được lấy từ môi trường nuôi cấy một số streptomycis.

Trước đây các kháng sinh được dùng nhiều là:

Tetracyclin (Streptomycis viridifacicus)

Oxytetrracyclin (Streptomycis rimosus)

Clotetracyclin (Streptomycis aurcofacicus)

Cấu trúc của Tetracyclin và các dẫn chất của Tetracyclin:

Các chất này có phổ kháng sinh rộng bao gồm các vi khuẩn gram âm. Hiện nay, trong số đông đảo các kháng sinh hiện có, Tetracyclin ít được chọn làm kháng sinh ưu tiên để điều trị phần lớn các bệnh nhiễm khuẩn. Có các chỉ định đặc hiện dùng Tetracyclin như trong các bệnh nhiễm trùng do ricketsia, bệnh sốt vùng núi đá, thì Tetracyclin vẫn là kháng sinh ưu tiên. Tetracyclin là kháng sinh vẫn được dùng trong điều trị các bệnh nhiễm trùng lâu qua đường tình dục do clamydia và hữu ích tron điều trị các bệnh nhiễm trùng do Mycoplasma. Nó không phải là kháng sinh ưu tiên điều trị các bệnh nhiễm trùng do liên cầu, phế cầu hoặc các nhiễm trùng kỵ khí trong khoang bụng. Hienẹ nay, hiện tượng nhờn Tetracyclin đã thể hiện với nhiều chủng như: phế cầu, liên cầu sinh mủ, tụ cầu, nhiều chủng đường ruột như Strigella. nói chun, các vi khuẩn nào đã nhờn một tetrcylin nào đó thì sẽ nhờn tất cả các thành viên trong nhóm.

Qua sử dụng, Tetracyclin đã bộc lộ nhiều nhược điểm:

- Rối loạn đường tiêu hóa

- Làm vàng răng trẻ em

- Tai biến cho gan (teo gan cấp tính)

- Tai biến về thận

- Nhanh chóng bị các vi khuẩn gây bệnh kháng lại, gây nhờn thuốc

để khắc phục các nhược điểm của các Tetracyclin tự nhiên trên, người ta đã cải tiến công thức để nhận được một số Tetracyclin bán tổng hợp có hiệu quả điều trị cao hơn mà đặc tính lại thấp hơn như:

Soxycyclin iều trị giang mai, lậu)

Minocyclin iều trị viêm phế quản và nhiễm khuẩn đường ho hấp trên)

Các kháng sinh này được sản xuất chủ yếu bằng phương pháp công nghệ sinh học. Trước đây được sử dụng rất rộng rãi trong y học, chăn nuôi, thú y ... nhưng nay được sử dụng rất hạn chế mà một trong những nguyên nhân chính là do các tác dụng phụ bất lợi của chúng.

5. CLORAMPHENICOL

được chiết xuất từ môi trường nuôi cấy streptomycus venezuelae năm 1947.

Năm 1949 đã xác định cấu trúc hóa học và đuôi tổng hợp hóa học. Vì vậy đây là kháng sinh đầu tiên được sản xuất bằng phương pháp tổng hợp hóa chọ đi từ styren.

Clorampheniol còn có thể tổng hợp cloramphenical từ P.nitro acetophenon và Acetophenon hay Benzaldehyd hoặc Alcol cinnamic. Cloramphenicol có tác dụng với các bệnh do các vi khuẩn gram âm gây ra.

Trước đây, nó được dùng rất rộng rãi trong y học, chăn nuôi, thú y, thủy sản nhưng hiện nay bị hạn chế sử dụng tối đa vì gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm đặc biệt là gây suy tủy cho người dùng. Vào khoảng 1/25.000 bệnh nhân dùng thuốc sẽ xuất hiện thieué máu, bất sản tủy. ở nước ta hienẹ nay chủ yếu được dùn bào chế làm thuốc nhỏ mắt.

6. CÁC KHÁNG SINH POLYPEPTID

Năm 1937, Dubos đã phân lập được từ vi khuẩn Bacillus brevis chất Tyrothrycin có tác dụng diệt khuẩn. Sau này, qua phân tích đã xác định được Tyrothrycin là 1 hỗn hợp gồm 2 chất gramicidin và Tyrocidin có cấu trúc là một polypeptidĐối lập với Dubos, đến năm 1944 Gause và Brazhnikova cũng đã phân lập được từ vi khuẩn B. Brevis chất Gramicidin S. Gramicidin S là một hỗn hợp gồm 4 polypeptid có cấu tạo vòng. Thử nghiệm lâm sàng cac shopự chất này có tác dụng với vi khuẩn gram dương nhưng độc tính đối với thận nên được dùng chủ yếu để điều trị nhiễm trùng ngoài da, các vết thương.

Năm 1945, John Son và các cộng sự lại tách được từ B.Subtilis chất Bacitracin. Bacitracin cũng là 1 hỗn hợp của nhiều polypeptid, thành phần chủ yếu là Bacitracin A, 1 peptid có 10 axit amin kết hợp với 1 vòng Thiazol. Bacitracin cũng độc tính với thanạ nên chỉ được sử dụng qua đường uống để điều trị các bệnh nhiễm trùng đường ruột.

Cũng vào thời gian đó, năm 1947, từ B.polymyxa đã phân lập được 5 hợp chất là polymyxin A, B, C, D và E do 3 nhóm các nhà khoa học (nhóm Ainsworth, nhóm Benedict và nhóm Stansly). Do độc tính dodói với thận nên trong 5 chất trên chỉ có 2 chất polymyxin B và E là được sử dụng dưới dạng muối sunfat để điều trị cac sbệnh nhiemẽ trùng do vi khuẩn gram âm.

Năm 1950 koyama và cộng sự đã tách được chất colistin (Colimyxin) từ B.colistinus. Colistinus có tác dụng kháng khuẩn gấp 4 lần các chất nói trên, nhưng độc tính lại rất thấp. Colistin được dùng dưới dạng muối sulfat có tác dụng đặc hiệu với các bệnh nhiễm khuẩn bới các vi khuẩn gram âm ở đường tiết niệu hoặc được dùng để uống dưới dạng nhũ dịch.

Vancomycin hydrochlorid

Năm 1956 Mc Cozmick và các cộng sự đã chiết được Vancomycin từ môi trường nuôi cấy Stretomycus orientaliss được phân lập từ đất lấy ở Inđônêxia

Vancomycin là một hỗn hợp các kháng sinh cùng nhóm trong đó chủ yếu có Vancomycin A (là một kháng sinh có cấu trúc peptid vòng)

Vancomycin được sản xuất từ môi trường nuôi cấy streptomycus orientalis ở các nồi lên men 50 m3. Sản lượng nhà máy lên men Vancomycin ở Hàn Quốc là 2 tấn/năm. Nhu cầu sử dụng Vancomycin trên thế giới chỉ là vài trăm tấn/năm.

Vancomycin được dùng dưới dạng muối hydrochlorid (Dược điển My)

Vancomycin ức chế sự sinh tổng hợp thành tế bào băng cơ chế ngăn ngừa sự tổng hợp của polyme mucopeptid thành tế bào.

Vancomycin hydrochlorid được đưa vào sử dụng từ năm 1958 với chỉ định điều trị các bệnh nhiễm khuẩn do các vi khuẩn gram dương đặc biệt là các liên cầu, tụ cầu, phế cầu.

Nó không có tác dụng điều trị các bệnh do các vi khuẩn gram âm gây ra và đặc biệt là điều trị bệnh nhiễm khuẩn màng trong tim do các vi khuẩn gram dương gây raĐối với phần lớn các bệnh nhiễm trùng thì Vancomycin được dùng tiêm tĩnh mạch. Nó được đào thải quan thân và có thời gian bán hủy khoảng 6 giờ ở những người thận hoạt động bình thường khi vô hiệu thì thời gian bán hủy của nó có thể kéo dài từ 5 - 9 ngày và có thể phát hiện được trong huyết thanh lâu tới 21 ngày sau khi tiêm 1 liều độc nhất 1g.

Truyền tĩnh mạch nhanh, Vancomycin có thể gây ra một hội chứng "người đỏ" do giải phóng histamin có kèm sốt; rét run và ban đỏ khắp người. Phản ứng này có thể được làm dịu đi bằng các thuốc kháng histamin. Vancomycin còn gây nhiễm độc taiĐộc tính của nó đối với thận không đáng kể, song nếu dùng đồng thời với một amin glycosid thì độc tính với thận và tai có thể tăng.

7. CÁC CHẤT GNINOLON

Năm 1962, các nhà khoa học đã phát hiện được hoạt tính chống vi khuẩn gram âm của accid nalidixic và đến năm 1965 chất này được sử dụng trong y học với tên Negram

Từ kết quả này, các nhà dược học đã nghiên cứu tổng hợp ra nhiều chất tương tự để mong nhận được những thuốc mới có hiệu lực hơn, có phổ kháng sinh rộng hơn. Kết quả thật tốt đẹp đã mở ra một chương mới về các kháng sinh tổng hợp hóa học có hoạt tính kháng sinh cao được dùng để điều trị nhiều bệnh nhiễm khuẩn nặng mà các vi khuẩn gây bệnh đã kháng lại các kháng sinh khác.

Hiện nay đã có nhiều chất guinolon được sử dụng rộng rãi trong y học. Có thể xếp chúng theo hai thế hệ

Thế hệ 1: có hoạt tính chống các vi khuẩn gram âm ngoài acci nalidixic còn có:

Thế hệ hai có tác dụng chống các vi khuẩn gram âm, các vi khuẩn gram dương và các vi khuẩn mycobacterium.

Các chất này được tổng hợp theo nhiều phương pháp khác nhau. Dưới dâu xin trình bày quy tình tổng hợp ofloxacin.

Các quinolon thê shệ 1 chủ yếu dùng để điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu và hậu phẫu đường tiết niệu.

Các quinolon thế hệ 2: có phổ kháng khuẩn rộng hơn, ngoài các vi khuẩn gram âm còn có tác dụng với các vi khuẩn gram dương và mycobacterium. Chúng có tác dụng mạnh hơn và nhanh hơn các chất thế hệ 1Được dùng điều trị các bệnh nhiễm khuẩn đường tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt, viêm phế quản - phỏi, viêm xương khớp, viêm màng não, viêm màng trong tim, nhiễm khuẩn máu, các bệnh nhiễm khuẩn toàn thân.

Không được dùng các thuốc này cho: phụ nữ có thai, cho con bú; trẻ em dưới 15 tuổi; người bị động kinh; các trường hợp dị ứng với quinolon.

Với acid nalidixic thì dùng uống, người lớn uống 1g/lần ngày uống 4 lần.

Với Peflacin (thế hệ 2)

được dùng để điều trị viêm tuyến tiền liệt cấp và mãn, nhiễm khuẩn đường niệu, đường hô hấp, viêm màng trong tim, viêm màng não, nhiễm khuẩn máu, nhiễm khuẩn xương khớp.

Dùng uống hay tiêm huyền tĩnh mạch. Người lớn uống 400mg/lần, ngày 2 lần.

Ciprofloxacin có tác dụng như pflacin, đặc biệt có tác dụng chống vi khuẩn mũ xanh và tụ cầu vàng uống 250 - 750mg/lần ngày uống 2 lần. Tiêm dưới dạng muối lactat 100 - 200 mg/lần, ngày tiêm 2 lần.

Tóm lại các quinolon thế hệ hai là các thuốc thiết yếu trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm do các loại vi khuẩn gram âm và gram dương đã kháng lại nhiều kháng sinh khác. Các kháng sinh nhóm quinilon được sản xuất hoàn toàn bằng tổng hợp hóa học và không có liên quan gì đến nguồn gốc sinh vật nên một số tác giả đã xếp các chất này là thuốc diệt khuẩn không năm trong nhóm các kháng sinh có nguồn gốc từ vi sinh vật.

8. CÁC KHÁNG SINH TRỊ UNG THƯ

Dactinomycin là kháng sinh sản xuất từ môi trường nuôi cấy streptomycus antibioticus. Nó có hoạt tính kìm hãm các u ác tính phát triểnĐược dùng điều trị ung thư sarcom xương, ung thư tinh hoàn u bào thai, u sắc tố.

Daunorubicin

được sản xuất từ môi trường nuôi cấy streptomycus coeruleorubidus được dùng để điều trị bệnh bạch cầu cấp tính, bệnh Hodgkin, sarcom lưới, sarcom lympho.

Olivomycin chiết từ môi trường nuôi cấy streptomycus olivoreticuliĐược dùng để điều trị u tinh hoàn, u amilan bệnh sarcom lưới. Doxorubicin từ môi trườn nuôi cấy streptomycus peuceticusĐược dùng điều trị bệnh bạch cầu, Hodgkin và lympho.

Bleomycin từ môi trường nuôi cấy streptomyces verticillussĐược dùng dưới dạng muối sulfat để đieuè trị các carcinom ở đầu, mũi, da, đường sinh dục, đường tiết niệu.

Mitomycin chiết xuất từ môi tườn nuôi cấy streptomyces cacspitosus được dùng trong điều trị ung thư vú, dạ dày, tụy, đại tràng, phổi ...

Plicamycin chiết xuất từ môi trường nuôi cấy streptomyces plicatus được dùng điều trị u phổi tinh hoàn.

Streptozocin chiết xuất từ môi trường nuôi cấy streptomyces achrmogenuss chủ yếu được dùng để điều trị ung thư tụy.

9. CÁC KHÁNG SINH TRỊ LAO

Bệnh lao là một mối đe dọa nguy hiểm cho cộng đồngĐiều trị lao rất phức tạp vì Mycobacterium triberulosis - vi sinh vật gây bệnh lao có khả năng khánglại nhiều loại thuốc. Trong điều trị lao thì chủ yếu dùng các kháng sinh sau:

Cycloserin từ môi trường nuôi cấy streptomyces orchidaceus.

Viomycin sunfat từ môi trường nuôi cấy streptomyces vinaceus.

Capreomycin sunfat từ môi trường nuôi cấy streptomyces capreolus.

và đặc biệt là Rifampin - dẫn chất bán tổng hợp từ rifamycin, chiết xuất từ môi trường nuôi cấy streptomyces mediterranei rifampin còn có tác dụng điều trị bệnh phong rifampin là một trong những thuốc thích yếu để phòng và điều trị bệnh lao và phong. Người lớn ngày uống 600mg phối hợp với các thuốc khác.

10. CÁC KHÁNG SINH CHỐNG NẤM

Trong y học dùng các kháng sinh chống nấm như sau:

Amphotericin B: từ môi trường nuôi cấy Streptomyces nodosus dùng điều trị các bệnh ngoài da do candida abbicans gây ra.

Nystatin: từ môi trường nuôi cấy streptomyces nourrev dùng điều trịn các bệnh ngoài da và đường tiêu hóa gaay ra bởi các chủng candiela khác nhau.

Dùng dưới dạng kem bôi da và thuốc viêm để uống.

Cadicidin: từ môi trường nuôi cấy streptomyces griseus dùng điều trị các bệnh do candida gây ra ở âm đạo dưới dạng thuốc mỡ hay thuốc trứng.

Natamycin: từ môi trường nuôi cấy streptomyces natalensis dùng điều trị các bệnh do candida gây ra ở mắt (nhỏ mắt)

Griseofulvin: từ môi trường nuôi cấy streptomyces griseofulvum dùng để điều trị các bệnh do các nấm men: Trichophyton, Mierosporum, Epidermophyton gây ra các bệnh ở thân thể, móng tay, tóc và chân, dùng dưới dạng thuốc uống.

Người lớn uống 0,5 - 1g/ ngày.

Các kháng sinh này được sản xuất bằng phương pháp lên men nuôi cấy các chủng streptomyces khác nhau.

KẾT LUẬN

Như đã trình bày ở trên, các thuốc kháng sinh là những thuốc được sử dụng rộng rãi nhất và nhiều nhất hiện nay ở nước ta, điều này sẽ còn tiếp tục diễn ra trong tương lai gần đây. Nếu đến năm 2010 dân số nước ta sẽ có khoảng hơn 90 triệu người và bình quân tiền sử dụng thuốc cho 1 người/ năm là 15 USD thì đến thời điểm đó mỗi năm nước ta sẽ sử dụng 1 tỷ 350 triệu USD tiền thuốc. Nếu thuốc kháng sinh chiếm 25% tổng số thuốc thì tổng số tiền thuốc dùng cho kháng sinh là 340 triệu USD. Hiện tại, bình quân tiền sử dụng thuốc 1 người/ năm của cả thế giới là 50 USD, ở các nước Nhật - Mỹ số tiền đó lên tới 400 - 500 USD người/ năm. Như vậy, tổng số tiền sử dụng thuốc của nước ta hiện nay là 6 USD/ người là thuộc những nước có chỉ số tiền dùng thuốc vào loại thấp.

Thực tế hiện nay, chúng ta đã có một số dây chuyền bào chế đạt tiêu chuẩn GMC Aseane để sản xuất các dạng thuốc kháng sinh, nhưng đại bộ phận nguyên liệu kháng sinh vẫn phải nhập nội. Công nghiệp kháng sinh nói riêng và công nghiệp Hóa dược nói chung ở nước ta vẫn chưa có điều kiện phát triểnĐầu những năm 90 của thế kỷ trước, xí nghiệp Dược phẩm 24 tại TP - Hồ Chí Minh thuộc Tổng Công ty Dược Việt Nam đã xây dựng dây chuyền sản xuất nguyên liệu Ampicilin và Amoxicillin từ nguyên liệu trung gian 6 - APA. Qua 10 năm xây dựng và hoạt động, hiện nay mỗi năm đã có thể sản xuất được 350 tấn kháng sinh - trong số đó đã xuất được một số nguyên liệu cho BelarutĐây là một mô hình rất đáng chú ý để nhân rộng và phát triển.

Năm 1994, lãnh đạo công ty dược phẩm Biopharm và chương trình công nghệ sinh học Quốc gia 1991 - 1995 đã tổ chức hội thảo về định hướng phát triển công nghệ sinh học dược ở Việt Nam. Năm 1996, Tổng Công ty Dược Việt Nam đã xây dựng dự thảo chiến lược Quốc gia về phát triển Công nghệ Kháng sinh ở Việt Nam. Năm 1999 - 2000, Tổng Công ty Dược Việt Nam đã chủ trì đề tài nghiên cứu Quốc gia về công nghệ sinh học "Nghiên cứu công nghệ điều chế 6-APA, 7-ADCH và Cephalexin từ penicillin G.

Năm 2000, Tổng Công ty Dược Việt Nam phối hợp với Viện Công nghệ sinh học đã soạn thảo dự án tiền khả thi sản xuất kháng sinh ở Việt Nam và đã được Bộ trưởng Bộ Y tế chấp nhận để trình Chính phủ. Năm 2001, Tổng Công ty Dược lại chủ trì đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước: "Nghiên cứu áp dụng công nghệ sản xuất các kháng sinh mới hiệu quả cao bằng nguyên liệu trong nước".

Gần đây nhất, lãnh đạo Tổng Công ty Hóa chất và Tổng Công ty Dược đã có văn bản trình Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy sản xuất 300 tấn/ năm các Cephalexin bán tổng hợp thế hệ 1 và thế hệ 3 từ nguyên liệu trung gian 7-ADCA và 7-ACA nhập khẩu.

Việc sản xuất nguyên liệu kháng sinh trong nước là một nhu cầu hết sức cấp bách, việc sản xuất này không những tự cung cấp được các thuốc thiết yếu để bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng và đặc biệt trong những tình huống thiên tai, địch họa - đồng thời đem lại lợi nhuận đáng kể cho đất nước.

Những nước sản xuất kháng sinh hàng đầu trên thế giới là Mỹ, Anh, đức, Nhật, Pháp, Ý, Hà Lan... cùng những nước chú trọng phát triển kháng sinh như Trung Quốc, ấn độ, Tây Ban Nha, Áo, Bungary, Ba Lan, Secbia, Ai Cập, đài Loan, Hàn Quốc..Đã thu được hàng tỷ đôla lợi nhuận nhờ sản xuất kháng sinh. Việc sản xuất nguyên liệu kháng sinh cần phải gắn liền với công nghiệp bào chế thì mới có khả năng thu được nhiều lợi nhuận. Nếu so sánh với các nước phát triển công nghiệp kháng sinh thì Hàn Quốc là một nước nhỏ đi sau những trải qua hơn 30 năm phát triển, Hàn Quốc hiện nay đã có nền công nghiệp sản xuất kháng sinh hiện tại - Hàn Quốc có nhiều nhà máy sản xuất penicillin tự nhiên và các penicillin bán tổng hợp, nhà máy điều chế Cephales sporin C và các nhà máy sản xuất Cephalosporrin bán tổng hợp thế hệ 1, thế hệ 2 và 3, còn sản xuất Vancomycin - 1 kháng sinh mới. Hàn Quốc sản xuất kháng sinh không những để tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều nước khác. Hiện nay các sản phẩm kháng sinh của Hàn Quốc đang tràn ngập thị trường Việt Nam.

Trung Quốc cũng là một nước hết sức chú trọng phát triển công nghiệp kháng sinh với sự giúp đỡ của Liên Xô cũ, Trung Quốc đã xây dựng các cơ sở sản xuất penicillin ở Thạch Gia Trang và đến nay nàh máy này sản xuất 4.000 tấn penicillin trong 1 năm. Các nhà máy kháng sinh được xây dựng ở Tứ Xuyên, Thượng Hải, Trường Sa, Hắc Long Giang, Quảng Châu để sản xuất các nguyên liệu và các thành phẩm của hầu hết kháng sinh mà không những phục vụ cho nhu cầu trong nước, Trung Quốc rất chú trọng đến việc xuất khẩu kháng sinh.

Nước ta đã có nhiều lần dự định phát triển công nghiệp kháng sinh với sự giúp đỡ của cộng đồng các nước XHCN cũ, nhưng các kế hoạch đó đều không thực hiện được. Trong chiến lược Quốc gia phát triển Ngành Dược Việt Nam từ nay đến 2010 và trong Chiến lược Phát triển Khoa học công nghệ Việt Nam từ nay đến 2010 do Thủ tướng Phan Văn Khải ký đã xác định Việt Nam phải sản xuất kháng sinh và phải sản xuất tự túc 60% thuốc dùng trong nước. Vì vậy, chúng ta phải ngheien cứu trên cơ sở khoa học và khách quan để đưa ra những bước đi chắc chắn trong việc phát triển sản xuất kháng sinh ở nước ta. Trước hết là chúng ta rất hạn chế về khả năng vốn đầu tư, vì vậy trước hết chưa nên vội vàng xây dựng các nhà máy lên sản xuất nguyên liệu penicillin với số vốn đầu tư hàng trăm triệu USD. Mặt khác, việc sản xuất penicillin nguyên liệu đang bão hòa trên thị trường quốc tế nên chúng ta cần phải cân nhắc suy nghĩ chín chắn về vấn đề này. Trước hết dựa vào kinh nghiệm và thành quả cao dây chuyền sản xuất ampicillin và amoxicillin ở TP Hồ Chí Minh, chúng ta tin tưởng sâu sắc rằng việc xây dựng sản xuất các Cephalosporin bán tổng hợp sẽ đem lại những kết quả như ta mong muốn. Hơn nữa các thuốc Cephalosporin bán tổng hợp có giá trị phòng chữa bệnh cao hơn, tốt hơn và giá thành cao hơn so với các penicillin bán tổng hợp, ampicillin, amoxicillin. Và nếu dự án này được thực hiện thì đến 2007, chúng ta có thể tự túc được phần lớn các Cephalosporin bán tổng hợp để sử dụng trong nước và giành một phần để xuất khẩu.

Việc cân nhắc sau đó sẽ lập nhà máy sản xuất penicillin nguyên liệu 1.000 tấn/ năm hay Cephalosporin nguyên liệu 300 tấn/ năm nhằm mục đích tự túc các nguyên liệu trung gian 6-APA, 7-ADCA, 7-ACA phải được xúc tiến ngay từ bây giờ ở quy mô nhà nước mà lực lượng tham gia chủ yếu sẽ là Bộ Khoa học Công nghệ, Bộ Công nghiệp và Bộ Y tế. Chúng tôi cho rằng cần thành lập một tiểu ban về chiến lược phát triển kháng sinh trực thuộc chương trình công nghệ sinh học Quốc gia và xin Chính phủ đầu tư cho một phòng thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về kháng sinh để chuẩn bị nhiều mặt về khoa học và công nghệ cho việc phát triển sản xuất kháng sinh sau này. Ngoài việc dự kiến sản xuất các kháng sinh thuộc nhóm b-lactam, chúng ta cũng cần chú ý nghiên cứu xây dựng các dây chuyền nhỏ sản xuất các kháng sinh có hiệu lực cao với tấn lượng ít nhưng lại rất cần thiết cho y học hiện đại như vancomycin gantamixin.

Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,