Tin thị trường và sản phẩm

Vật liệu sinh học từ enzyme: Hướng thay thế mới cho polyquaternium trong nước giặt

01:06 CH @ Thứ Hai - 09 tháng 11, 2026

Một nền tảng công nghệ vật liệu sinh học dựa trên enzyme vừa được đưa vào ứng dụng thương mại quy mô lớn đầu tiên trong ngành hóa mỹ phẩm, sau hơn một thập kỷ nghiên cứu và phát triển. Một công thức nước giặt mới đã tích hợp công nghệ này, mở ra hướng thay thế cho polyquaternium - nhóm polymer tổng hợp phổ biến nhưng khó phân hủy sinh học.

Vì sao cần thay thế polyquaternium

Polyquaternium là nhóm hợp chất mang điện tích dương (cation), được dùng rộng rãi trong ngành hóa mỹ phẩm và chất tẩy rửa. Do sợi vải và sợi tóc sau khi giặt gội thường mang điện tích âm nhẹ, các phân tử mang điện dương này tự động bám dính vào bề mặt vải/tóc nhờ nguyên lý "trái dấu hút nhau" - qua đó giúp cải thiện cảm giác mềm mại của vải, giảm hiện tượng nhiễm điện, và hỗ trợ chống bám bẩn trở lại (anti-redeposition) sau khi giặt. Tuy được đánh giá an toàn với người sử dụng, nhóm hợp chất này từ lâu gây lo ngại về môi trường: chính phần cấu trúc mang điện dương giúp chúng bám dính tốt cũng khiến chúng khá bền về mặt hóa học, khó bị vi sinh vật trong môi trường phân giải nhanh, nên tồn lưu lâu trong nước thải sau khi trôi xuống cống. Một nghiên cứu khoa học độc lập so sánh ba nhóm polymer tổng hợp tan trong nước thường dùng trong sản phẩm tiêu dùng - polyethylene glycol, polymer/đồng trùng hợp axit acrylic, và polyquaternium - cho thấy hai nhóm sau cùng (bao gồm polyquaternium) phân hủy sinh học rất chậm so với polyethylene glycol. Do khối lượng phân tử lớn, các polymer tổng hợp nói chung hiện được miễn trừ khỏi yêu cầu đăng ký và đánh giá theo khung pháp lý hóa chất REACH của Liên minh châu Âu - một quy định đang được xem xét lại.

Áp lực pháp lý cũng đến từ một hướng khác: theo phân tích của một liên minh tiêu chuẩn môi trường châu Âu về việc sửa đổi quy định chất tẩy rửa của EU, một trong những điểm còn gây tranh cãi là việc dự thảo quy định mới miễn trừ các polymer "tan được và có khả năng phân hủy sinh học" khỏi hạn chế đối với vi nhựa chủ động thêm vào sản phẩm - trong khi giới vận động chính sách cho rằng phương pháp thử nghiệm khả năng phân hủy sinh học hiện nay chưa phản ánh đúng điều kiện sử dụng thực tế, và bản thân polymer phân hủy sinh học vẫn có thể gây rủi ro tương tự nhựa thông thường đối với môi trường tự nhiên.

Công nghệ: dùng enzyme để "thiết kế" polysaccharide

Nền tảng công nghệ này kết hợp công nghệ sinh học, thiết kế phân tử và khoa học vật liệu để tạo ra polysaccharide có cấu trúc đa dạng, mô phỏng theo các hợp chất tồn tại tự nhiên nhưng đạt độ tinh khiết cao và chất lượng đồng nhất ở quy mô công nghiệp - điều mà polymer tự nhiên thông thường khó đạt được. Cụ thể, công nghệ tạo ra một nhóm polysaccharide alpha-glucan mới thông qua quá trình trùng hợp enzyme từ đường glucose có nguồn gốc thực vật.

Các vật liệu này được thiết kế từ nguồn đường thực vật tái tạo, có thể tùy chỉnh để đạt chức năng và hiệu năng cụ thể theo từng ứng dụng. Trong công thức nước giặt, vật liệu dựa trên nền tảng này được giới thiệu có khả năng cải thiện độ mềm vải và hiệu quả làm sạch, trong khi thay thế polyquaternium bằng vật liệu có khả năng phân hủy sinh học tốt hơn. Nhà phát triển công nghệ cho biết đã thực hiện đánh giá vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment) theo tiêu chuẩn ISO 14040 và ISO 14041, được bình duyệt độc lập.

Mở rộng sản xuất: bài toán quy mô công nghiệp

Để giải quyết bài toán mở rộng quy mô - một trong những rào cản lớn nhất khiến vật liệu sinh học khó chuyển từ phòng thí nghiệm sang sản xuất công nghiệp - đơn vị phát triển công nghệ đã thành lập một liên doanh với một tập đoàn hóa chất châu Âu để vận hành cơ sở sản xuất chuyên biệt đầu tiên thuộc loại này cho dòng vật liệu này. Sau giai đoạn kiểm định quy trình và sản phẩm tại các nhà máy ở Phần Lan, liên doanh dự kiến hợp tác với mạng lưới khách hàng và đối tác để đưa các giải pháp ra nhiều lĩnh vực thị trường khác nhau, bắt đầu từ năm 2027.

Ý nghĩa rộng hơn

Sự xuất hiện của công nghệ này phản ánh xu hướng chuyển dịch lớn hơn của ngành hóa chất: từ vật liệu gốc hóa dầu truyền thống sang các giải pháp có khả năng tái tạo, tương thích hơn với môi trường. Ngoài lĩnh vực chăm sóc giặt tẩy, công nghệ polysaccharide thiết kế theo hướng này còn có tiềm năng ứng dụng trong các ngành sức khỏe, dinh dưỡng, mỹ phẩm và bao bì - những lĩnh vực vốn phụ thuộc nhiều vào polymer và vật liệu chức năng có nguồn gốc hóa dầu.

Nguồn tham khảo:
1.    Happi.com, "New Laundry Detergent Features IFF's Enzymatic Biomaterials" (Tom Branna).
2.    IFF, thông cáo báo chí qua Business Wire, "IFF's Designed Enzymatic Biomaterials™ Platform Sees First Large-Scale Use in Home Care Applications," 4/9/2025.
3.    IFF, trang giới thiệu công nghệ "Designed Enzymatic Biomaterials (DEB)," iff.com/science/deb.
4.    Environmental Sciences Europe (Springer Nature), "Environmental fate and effects of water-soluble synthetic organic polymers used in cosmetic products," 2021.
5.    ECOS (Environmental Coalition on Standards), tài liệu vận động chính sách "Detergents Regulation Revision - Areas for Improvement," 1/2024.

Bảo Hiền tổng hợp