Đột phá KHCN - Đổi mới sáng tạo.

Steve Ottley, Giám đốc điều hành kiêm Trưởng bộ phận Hóa chất và Dược phẩm tại Maine Pointe, phân tích một số thách thức chính trong năm tới.

Khi năm 2026 bắt đầu, ngành hóa chất đang đối mặt với một thị trường bị chi phối bởi tình trạng dư thừa công suất, nhu cầu biến động, các quy định toàn cầu đang thay đổi và áp lực chi phí cấu trúc. Bối cảnh này khác biệt rõ rệt so với những năm hưởng lợi từ các “cơn gió thuận” hậu đại dịch – thời điểm mà quyền năng định giá và nhu cầu lớn từ thị trường đã che lấp đi những yếu điểm kém hiệu quả trong vận hành. Ngày nay, các nhà sản xuất hóa chất đang phải đối mặt với một thực tế đa sắc thái hơn: chi phí đầu vào tăng cao, kỳ vọng của khách hàng thay đổi, những bất ổn địa chính trị và sự phức tạp ngày càng gia tăng của thương mại toàn cầu.

Đối với các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực hóa chất và dược phẩm, mệnh lệnh đặt ra là rất rõ ràng: khả năng phục hồi vận hành và thực thi kỷ luật không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết cho sự tăng trưởng và lợi nhuận bền vững. Việc hiểu rõ các bài học của năm cũ và áp dụng chúng một cách chiến lược sẽ quyết định doanh nghiệp nào sẽ vươn lên mạnh mẽ hơn trong năm 2026.

Động lực thị trường & áp lực cấu trúc

Một số xu hướng kinh tế vĩ mô và thị trường đã định hình năm 2025 và sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến năm 2026, cụ thể là: áp lực chi phí và biên lợi nhuận bị thu hẹp; bất ổn địa chính trị và thương mại; cùng với sự phức tạp về tài chính và vận hành.

Giá nguyên liệu thô vẫn biến động, chịu ảnh hưởng bởi cả sự gián đoạn nguồn cung khu vực và chu kỳ hàng hóa toàn cầu. Chi phí năng lượng, đặc biệt ở các khu vực phụ thuộc nhiều vào khí đốt tự nhiên, tiếp tục gây áp lực lên kinh tế học sản xuất hóa chất.

Trước đây, các công ty hóa chất thường tận dụng quyền năng định giá mạnh mẽ để bù đắp các áp lực này. Tuy nhiên, khi nhu cầu thị trường cuối bình ổn trở lại, sự sụt giảm biên lợi nhuận trở nên rõ rệt hơn, và những khiếm khuyết trong vận hành vốn bị che giấu trước đó nay đã lộ diện. Những công ty không thể đồng bộ hóa sản xuất, thu mua và logistics với kỷ luật chi phí sẽ đối mặt với nguy cơ mất khả năng cạnh tranh ngay cả trong các thị trường cuối ổn định.

Những thay đổi trong chính sách thương mại và thuế quan, đặc biệt là tại châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ, tiếp tục làm phức tạp hóa việc lập kế hoạch chuỗi cung ứng. Các nhà sản xuất phải thích nghi với một “mảnh vá” các quy định, tình trạng chậm trễ tại biên giới và chi phí xuất nhập khẩu biến động. Những thách thức này nhấn mạnh nhu cầu về tính minh bạch và sự linh hoạt trong vận hành; các tổ chức phải có khả năng mô phỏng nhiều kịch bản và phản ứng nhanh chóng để giảm thiểu rủi ro tài chính và dịch vụ.

Vài năm qua đã cho thấy rằng chỉ dựa vào các chỉ số tài chính có thể gây hiểu lầm. Các công ty có thể báo cáo mức tăng trưởng EBITDA (lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao) khả quan, nhưng những yếu kém tiềm ẩn - như hàng tồn kho ứ đọng, bảo trì trì trệ hoặc hệ thống công nghệ thông tin và hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) không đồng bộ - có thể âm thầm làm xói mòn dòng tiền và khả năng phục hồi vận hành. Đối với ngành hóa chất, nơi tài sản có giá trị cao và quy trình sản xuất phức tạp là tiêu chuẩn, những chi phí ẩn này có thể gây tác động đặc biệt lớn.

Bài học vận hành từ năm 2025

Từ góc độ tư vấn, năm vừa qua đã củng cố một số bài học vận hành quan trọng mà các nhà sản xuất hóa chất cần nội hàm hóa.

Thứ nhất, khả năng hiển thị (visibility) chính là sức mạnh. Những tổ chức thành công nhất trong năm 2025 là những đơn vị có khả năng hiển thị theo thời gian thực trên toàn bộ các mảng vận hành, tài chính và chuỗi cung ứng. Hiểu rõ vật liệu, vốn và nhân lực đang được triển khai ở đâu cho phép công ty phản ứng nhanh với các gián đoạn.

Những đơn vị thiếu khả năng này đã phải đối mặt với sự chậm trễ, kém hiệu quả và chi phí phát sinh ngoài dự kiến. “Bản sao số” (Digital twins) của chuỗi cung ứng đầu cuối cho phép các tổ chức hiểu đầy đủ về tổng chi phí cập bến (landed costs) thực tế và điều chỉnh mạng lưới để phù hợp với nhu cầu thị trường luôn thay đổi.

Ví dụ, trong một dự án gần đây, một khách hàng đã tận dụng phân tích nâng cao để xử lý hàng trăm nghìn giao dịch mua hàng trên nhiều mạng lưới nhà cung cấp. Trong khi AI tạo ra các thông tin chi tiết có thể hành động về chi phí và hiệu suất nhà cung cấp, thì sự đánh giá của con người là thiết yếu để giải thích các phát hiện này, ưu tiên rủi ro và thực hiện các thay đổi vận hành. Kết quả là quản lý vốn lưu động được cải thiện, thương thảo với nhà cung cấp mạnh mẽ hơn và biên lợi nhuận tăng trưởng rõ rệt chỉ trong vài tháng.

Thứ hai, việc bảo trì và quản lý tài sản không thể bị trì hoãn. Bảo trì trì trệ thường là một loại chi phí ẩn, âm thầm phá hủy hiệu quả vận hành. Thiết bị lạc hậu, ngân sách sửa chữa bị cắt giảm và việc lơ là bảo trì dự đoán có thể dẫn đến thời gian dừng máy ngoài kế hoạch, tiêu thụ năng lượng cao hơn và rủi ro an toàn. Các nhà sản xuất hóa chất có chương trình quản lý tài sản chủ động đã vận hành tốt hơn trong năm 2025, tránh được các gián đoạn bất ngờ và tối ưu hóa năng suất sản xuất.

Cuối cùng, sự tích hợp giữa các bộ phận thúc đẩy hiệu suất. Vận hành cục bộ (siloed operations) làm trầm trọng thêm các yếu điểm ẩn giấu. Trong các nhà máy hóa chất, sự mất kết nối giữa bộ phận thu mua, vận hành và tài chính có thể dẫn đến tồn kho bị ảo, chậm trễ sản xuất hoặc mức độ dịch vụ không đồng bộ.

Việc điều chỉnh các chức năng này, không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn thông qua sự hợp tác liên phòng ban, là điều thiết yếu để nắm bắt giá trị vận hành và tài chính thực sự. Các quy trình linh hoạt về lập kế hoạch bán hàng, tồn kho và vận hành (SIOP) hoặc lập kế hoạch kinh doanh tích hợp (IBP) là những điều kiện tiên quyết thiết yếu.

Hướng tới năm 2026: những việc ban lãnh đạo cần ưu tiên

Các nhà điều hành ngành hóa chất bước vào năm 2026 nên tập trung vào ba ưu tiên có mối quan hệ tương hỗ: kỷ luật vận hành, lập kế hoạch kịch bản và sự linh hoạt chiến lược. Kỷ nguyên dựa dẫm vào các điều kiện thị trường thuận lợi để che đậy sự kém hiệu quả đang kết thúc. Các công ty phải thực hiện kỷ luật vận hành nghiêm ngặt trong:

• Mua sắm và quản lý nhà cung cấp: Tránh tồn kho dư thừa và bảo đảm độ tin cậy của nhà cung cấp
• Quản lý tài sản và kế hoạch bảo trì: Giảm nguy cơ dừng máy và kéo dài tuổi thọ thiết bị
• Đồng bộ hệ thống và quy trình: Bảo đảm các hệ thống tài chính, vận hành và chuỗi cung ứng trao đổi dữ liệu theo thời gian thực

Kỷ luật trong các lĩnh vực này không chỉ bảo vệ biên lợi nhuận mà còn củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo ra dư địa cho các sáng kiến tăng trưởng chiến lược.

Sự biến động không còn là nhất thời; nó là hằng số. Việc chuẩn bị cho các kịch bản khác nhau nên được đưa vào quy trình ra quyết định. Các công ty phải thực hiện “kiểm tra sức chịu đựng” đối với các gián đoạn chuỗi cung ứng, biến động thuế quan và tăng giá năng lượng để xác định các lỗ hổng trước khi chúng ảnh hưởng đến vận hành hoặc kết quả kinh doanh.

Cuối cùng, kỷ luật vận hành và lập kế hoạch cho các kịch bản chỉ mang lại giá trị nếu chúng gắn liền với sự linh hoạt chiến lược. Các nhà sản xuất hóa chất phải kết nối các hiểu biết về vận hành với các khoản đầu tư dài hạn, cơ hội M&A và các sáng kiến đổi mới.

Vai trò của AI & chuyên môn con người

Phân tích nâng cao và AI là những công cụ mạnh mẽ, nhưng chúng không thay thế được sự đánh giá của con người. AI giúp tăng tốc độ nhận diện các xu hướng, điểm bất thường và cơ hội tối ưu hóa. Chuyên môn của con người đảm bảo rằng các thông tin này được giải thích trong đúng ngữ cảnh, cân nhắc đến tính an toàn, tuân thủ quy định, động lực thị trường và các ưu tiên chiến lược.

Sự kết hợp giữa AI và chuyên môn con người cho phép công ty tối ưu hóa sản xuất, giảm chi phí tồn kho và cải thiện độ tin cậy của dịch vụ - một cách tiếp cận có thể áp dụng rộng rãi cho thẩm định vận hành và đánh giá M&A.

Những điểm chính cần lưu ý cho năm 2026

1. Minh bạch và tích hợp là yếu tố sống còn: Đồng bộ hệ thống vận hành, tài chính và chuỗi cung ứng để có cái nhìn sâu theo thời gian thực và ra quyết định nhanh hơn.

2. Kỷ luật vận hành bảo vệ biên lợi nhuận: Quản lý nghiêm ngặt tài sản, bảo trì và quy trình giúp giảm thiểu rủi ro ẩn và hỗ trợ lợi nhuận.

3. Lập kế hoạch kịch bản tạo ra sự linh hoạt: Kiểm tra các giả định và chuẩn bị cho sự biến động trước khi nó tác động đến hiệu suất.

4. Con người + AI thúc đẩy kết quả tốt hơn: Kết hợp tốc độ phân tích với sự đánh giá và chuyên môn để chuyển đổi thông tin thành chiến lược hành động.

Những nhà sản xuất và nhà đầu tư trong lĩnh vực hóa chất nếu biết vận dụng các bài học này sẽ bước vào năm 2026 không chỉ với khả năng chống chịu trước biến động, mà còn ở vị thế sẵn sàng tạo ra giá trị khi các đối thủ chững lại. Sự nghiêm cẩn trong vận hành, được hỗ trợ bởi các hệ thống thông minh và sự giám sát của con người, sẽ là lợi thế cạnh tranh quyết định trong năm tới.