Đột phá KHCN - Đổi mới sáng tạo.

Mỗi năm, ngành xi măng Việt Nam vẫn phải nhập khẩu hơn 3 triệu tấn thạch cao để phục vụ sản xuất. Trong khi đó, tại Công ty Cổ phần DAP - Vinachem (Hải Phòng), thạch cao phospho (PG) - phụ phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất phân bón - nhiều năm chủ yếu được lưu giữ tại bãi chứa hoặc chuyển giao cho các đơn vị có nhu cầu xử lý.

Từ năm 2024, thực trạng này bắt đầu thay đổi khi DAP-Vinachem đầu tư dây chuyền xử lý PG ngay tại nhà máy, tạo ra nguyên liệu đáp ứng Tiêu chuẩn Việt Nam dùng làm phụ gia xi măng. Thay vì dừng lại sau quá trình sản xuất phân bón, phụ phẩm được đưa trở lại chuỗi giá trị công nghiệp, góp phần hình thành nguồn nguyên liệu trong nước cho ngành vật liệu xây dựng.

Giải bài toán thạch cao phospho

Trong quá trình sản xuất axit phosphoric, các nhà máy DAP đều phát sinh thạch cao phospho. Khi sản lượng phân bón tăng, lượng PG tạo ra cũng tăng tương ứng. DAP-Vinachem cũng không nằm ngoài đặc điểm chung đó.

Nhiều năm qua, doanh nghiệp đã phối hợp với các đơn vị bên ngoài tiếp nhận và chế biến PG. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng sản xuất, lượng phụ phẩm phát sinh ngày càng lớn, kéo theo áp lực đối với bãi chứa cũng như chi phí quản lý. Trong khi đó, yêu cầu về bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên ngày càng được đặt ra cao hơn.

Xét về thành phần, PG chứa hàm lượng canxi sunfat cao - nguyên liệu chính để sản xuất thạch cao dùng trong ngành xi măng. Tuy nhiên, vật liệu này vẫn còn một số tạp chất như P₂O₅ và florua nên cần được xử lý trước khi đưa vào sử dụng.
Trước yêu cầu vừa giảm áp lực bãi chứa, vừa tận dụng nguồn phụ phẩm phát sinh, DAP-Vinachem đã đầu tư dây chuyền xử lý PG ngay tại nơi phát sinh nhằm tạo ra nguyên liệu đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi đưa ra thị trường.

Hình thành chuỗi liên kết với ngành xi măng

Dây chuyền xử lý được đưa vào vận hành từ năm 2024 với các công đoạn lọc rửa, trung hòa và làm sạch PG. Quá trình này giúp thu hồi lượng P₂O₅ và florua còn tồn dư, đồng thời kiểm soát các chỉ tiêu kỹ thuật của sản phẩm.

Sau xử lý, PG đáp ứng Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 11833:2017 về thạch cao dùng làm phụ gia xi măng. Từ DAP-Vinachem, nguyên liệu được chuyển đến Công ty Cổ phần Thạch cao Đình Vũ và Công ty Cổ phần Đầu tư Trường An Hải Phòng để tiếp tục chế biến thành thạch cao thành phẩm trước khi cung cấp cho các nhà máy xi măng. Hai đơn vị hiện có tổng công suất xử lý hơn 1,3 triệu tấn mỗi năm.

Việc liên kết giữa các doanh nghiệp đã hình thành chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh. DAP-Vinachem xử lý PG đạt tiêu chuẩn; các đơn vị chế biến tiếp tục hoàn thiện sản phẩm; còn các nhà máy xi măng có thêm nguồn nguyên liệu trong nước để thay thế một phần thạch cao nhập khẩu.

Nhờ được xử lý ngay từ đầu nguồn, PG không còn chỉ được lưu giữ tại bãi chứa mà trở thành nguyên liệu đầu vào cho một ngành sản xuất khác.

Gia tăng giá trị từ phụ phẩm

Việc tận dụng PG mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Trước hết là giảm áp lực đối với bãi chứa, đồng thời khai thác hiệu quả hơn nguồn phụ phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất.

Đối với ngành xi măng, việc có thêm nguồn thạch cao trong nước giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguyên liệu, giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động.

Mô hình này cũng cho thấy phụ phẩm công nghiệp hoàn toàn có thể trở thành nguyên liệu nếu được xử lý bằng công nghệ phù hợp. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển kinh tế tuần hoàn, khi tài nguyên được khai thác hiệu quả hơn và vòng đời của vật liệu được kéo dài qua nhiều chuỗi sản xuất.

Hướng tới sản xuất xanh

Đối với ngành công nghiệp hóa chất, chuyển đổi xanh không chỉ là đầu tư thiết bị hiện đại hay giảm phát thải, mà còn là sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên phát sinh trong quá trình sản xuất.

Việc đầu tư dây chuyền xử lý PG giúp DAP-Vinachem từng bước giải quyết bài toán phụ phẩm, đồng thời bổ sung thêm nguồn nguyên liệu cho ngành vật liệu xây dựng trong nước. Đây cũng là một trong những giải pháp góp phần giảm lượng chất thải phải lưu giữ, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.

Từ một phụ phẩm chủ yếu được quản lý tại bãi chứa, thạch cao phospho nay đã trở thành nguyên liệu phục vụ sản xuất xi măng sau khi được xử lý bằng công nghệ phù hợp. Điều đó cho thấy cùng với đầu tư công nghệ và thay đổi cách tiếp cận, phụ phẩm công nghiệp hoàn toàn có thể tạo ra giá trị mới, đóng góp vào mục tiêu phát triển xanh và bền vững của doanh nghiệp.