Đột phá KHCN - Đổi mới sáng tạo.

Tiến sĩ Marko Lange, Trưởng bộ phận hóa chất toàn cầu của SAP, phân tích tầm quan trọng ngày càng lớn của năng lực chống chịu trong công tác hoạch định và vận hành ngành hóa chất chuyên dụng – và cách thức để đạt được điều đó.

Điều hành một doanh nghiệp hóa chất chuyên dụng (hoặc một phần của doanh nghiệp đó) chưa bao giờ là một kỳ nghỉ dưỡng, nhưng hãy thử hình dung bằng một phép ẩn dụ về du lịch. Trong nhiều thập kỷ, sự ổn định tương đối về địa chính trị, các quy tắc thương mại quốc tế, chi phí nhiên liệu, nguyên vật liệu và vận chuyển, cũng như vị trí và cấu trúc của mạng lưới nhà cung cấp – khách hàng giống như một chuyến đi đến vùng nhiệt đới.

Chính sự ổn định đó cho phép các doanh nghiệp tập trung tối đa vào hiệu quả, “đóng gói hành lý gọn nhẹ”, có chăng chỉ mang theo một chiếc ô phòng khi cần thiết. Tuy nhiên, ngày nay – và thực tế là trong tương lai gần – ngành này đang vận hành trong một thế giới đầy bất ổn và xáo trộn địa chính trị.

Một giai đoạn tương đối ổn định dưới sự chi phối của Mỹ đã nhường chỗ cho một trật tự đa cực khó đoán, với sự hình thành ban đầu của các khối thương mại được “gia cố” bằng hàng rào thuế quan. Cộng thêm những thách thức liên quan đến chi phí và khả năng tiếp cận nhiên liệu, nguyên liệu thô – từ xung đột tại Ukraine, lợi thế của Trung Quốc trong lĩnh vực đất hiếm – cùng với các yêu cầu khác biệt về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), bức tranh hiện tại chẳng khác nào một chuyến leo núi hiểm trở. Với hành trình đó, việc “đóng gói hành lý nhẹ” là một rủi ro lớn.

Doanh nghiệp vẫn phải quan tâm đến hiệu quả, bởi không thể mang theo mọi thứ. Tuy nhiên, họ cũng cần chuẩn bị nhiều “trang bị” hơn mức lý tưởng, bởi không ai biết điều gì đang chờ đợi phía trước. Thời tiết có thể dễ chịu, nhưng cũng có thể là một cơn bão tuyết. Nói cách khác, năng lực chống chịu phải trở thành ưu tiên hàng đầu, bởi nếu thiếu nó, doanh nghiệp có thể không đủ khả năng “trở xuống an toàn”.

Ngành hóa chất chuyên dụng, vốn từ lâu tập trung chủ yếu vào hiệu quả, nay cần ngày càng tích hợp yếu tố chống chịu vào hoạch định và vận hành. Có nhiều khía cạnh cần xem xét, nhưng bài viết tập trung vào hai nội dung lớn: hoạch định và tối ưu hóa chuỗi cung ứng, cùng với hoạt động thương mại quốc tế.

Hoạch định trong bối cảnh khó khăn chưa từng có

Trong hoạch định chuỗi cung ứng, những câu hỏi quen thuộc như sản xuất gì, sản xuất bao nhiêu, cho ai và với mức giá nào nay trở nên phức tạp hơn bởi những bất định mới: sản xuất ở đâu và với những đầu vào nào.

Chẳng hạn, khả năng tiếp cận nguyên liệu thô và nhiên liệu, cũng như mức độ “miễn nhiễm” với thuế quan, có thể khiến doanh nghiệp cân nhắc mở rộng công suất tại Trung Quốc, Mỹ hoặc Trung Đông. Ngược lại, xu hướng dịch chuyển sản xuất của khách hàng từ Trung Quốc sang Nam Á và các khu vực khác có thể đòi hỏi cơ cấu sản phẩm mới, cơ sở sản xuất mới hoặc các mối quan hệ gia công theo hợp đồng tại những địa bàn mà doanh nghiệp hóa chất chuyên dụng chưa có hoặc có rất ít hiện diện. Điều này kéo theo tác động trực tiếp đến quan hệ với các nhà cung cấp.

Bên cạnh đó, nguy cơ gián đoạn nguồn cung nguyên liệu có thể buộc doanh nghiệp phải xây dựng các kho dự trữ chiến lược đối với những đầu vào quan trọng. Đồng thời, khách hàng cũng có thể yêu cầu mua nhiều sản phẩm hơn để tự hình thành kho dự trữ chiến lược của riêng họ.

Nhiều biến số mới xuất hiện

Trong lĩnh vực thương mại quốc tế, thuế quan là yếu tố bất định nổi bật nhất. Những sản phẩm nào chịu thuế hoặc thuế đối ứng? Mức thuế đó sẽ duy trì trong bao lâu và ở mức nào? Nếu sản phẩm được cấu thành từ cả đầu vào trong nước và nước ngoài, doanh nghiệp đã tính toán đúng các quy tắc xuất xứ để giảm thiểu gánh nặng thuế và tối đa hóa lợi nhuận hay chưa? Thực tế, câu trả lời cho câu hỏi này quá часто là “chưa”.

Tổng thể mà nói, môi trường vận hành của ngành hóa chất chuyên dụng đang trở nên phức tạp, năng động và khó dự đoán hơn bất kỳ thời điểm nào trong ký ức gần đây. Hiện có không ít công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với sự phức tạp này, từ các hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) cốt lõi đến các phần mềm chuyên biệt cho ngành hóa chất, ngày càng tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, để những công cụ này thực sự đáp ứng nhu cầu kinh doanh hiện nay, doanh nghiệp cần có dữ liệu được tổ chức bài bản và dễ tiếp cận, nếu muốn “chuẩn bị hành lý” một cách đầy đủ cho những chặng leo núi phía trước.

Dữ liệu đa dạng và chi tiết – yêu cầu bắt buộc

Hãy xem xét một ví dụ đơn giản: đánh giá khả năng sinh lời hiện tại và trong tương lai của một sản phẩm. Danh mục cấu thành sản phẩm (bill of materials) cho biết các nguyên liệu thô và bán thành phẩm tạo nên sản phẩm, giúp doanh nghiệp có cái nhìn cấu trúc về thành phần vật chất của sản phẩm.

Tiếp đó, cần kết hợp thông tin này với chi phí của các đầu vào, cộng thêm chi phí vận chuyển và chi phí chung. Khi sản phẩm được bán ra, dữ liệu bán hàng sẽ hoàn thiện bức tranh về lợi nhuận. Khi áp dụng cho toàn bộ danh mục sản phẩm, doanh nghiệp có được một “ảnh chụp” về khả năng sinh lời hiện tại và nền tảng cho công tác hoạch định.

Từ đó nảy sinh hàng loạt câu hỏi: Các điều chỉnh nhằm tăng năng lực chống chịu liên quan đến đầu vào và địa điểm sản xuất sẽ ảnh hưởng thế nào đến lợi nhuận? Có cần xem xét lại danh mục sản phẩm theo thị trường và nhóm khách hàng hay không? Sản phẩm nào không còn hiệu quả về mặt kinh tế để tiếp tục duy trì? Nên thay thế bằng những sản phẩm nào trong phần công suất được giải phóng? Những thay đổi này sẽ tác động ra sao đến mua sắm, chuỗi cung ứng, lưu kho và phân phối? Và trong từng kịch bản, thuế quan có thể ảnh hưởng thế nào? Việc điều chỉnh giá bán sẽ tác động ra sao đến sản lượng tiêu thụ và kết quả tài chính cuối cùng?

Con đường phía trước

Rõ ràng, đây là những câu hỏi phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều lĩnh vực chuyên môn và dữ liệu từ nhiều phân hệ ERP cũng như các hệ thống khác. Việc quản lý và tối ưu hóa tồn kho và chuỗi cung ứng – với vô số biến số nhằm gia tăng năng lực chống chịu – có thể yêu cầu những công cụ có năng lực vượt trội so với các hệ thống mà nhiều doanh nghiệp hóa chất chuyên dụng hiện đang sử dụng.

Điều tương tự cũng đúng với các hệ thống tính toán thuế quan. Trong cả hai trường hợp, để theo kịp môi trường hiện nay cần mức độ tự động hóa cao – điều mà các hệ thống cũ thường không đáp ứng được. Nhìn rộng hơn, việc hoạch định và quản trị các thách thức mà ngành hóa chất chuyên dụng đang đối mặt đòi hỏi khả năng tiếp cận dữ liệu đa dạng, đáng tin cậy và được cập nhật liên tục trên toàn tổ chức.

Điều này chỉ có thể đạt được thông qua một mô hình dữ liệu hài hòa, cho phép các chuyên gia ở từng chức năng cũng như lãnh đạo cấp cao phân tích các kịch bản phức tạp mà không cần phụ thuộc vào bộ phận CNTT để trích xuất dữ liệu hay xây dựng báo cáo, bảng điều khiển riêng lẻ.
Mô hình dữ liệu hài hòa chính là cốt lõi của chuyển đổi số. Nếu doanh nghiệp còn chậm trễ trong quá trình này, thì yêu cầu xây dựng năng lực chống chịu – cùng với giá trị ngày càng rõ nét của AI, vốn phát huy hiệu quả tốt nhất trên nền dữ liệu hài hòa – sẽ là động lực mạnh mẽ để thúc đẩy hành động.

Lợi ích từ AI và trí tuệ con người

Dựa trên các yêu cầu của nhà hoạch định, những hệ thống này khai thác dữ liệu kinh doanh và vận hành để tạo ra các kịch bản giả định (“what-if”) mà người lập kế hoạch có thể đánh giá và tinh chỉnh.

Học máy giúp phát hiện thông tin và nhận diện các mô hình, trong khi AI tạo sinh với giao diện ngôn ngữ tự nhiên hỗ trợ nhân sự điều chỉnh danh mục sản phẩm và địa điểm sản xuất giả định, tìm kiếm và đánh giá nguồn cung, phân tích chi phí logistics và các ràng buộc, cũng như đánh giá rủi ro chuỗi cung ứng. Nói cách khác, nền tảng dữ liệu phù hợp cho phép doanh nghiệp hoạch định năng lực chống chịu có lợi nhuận, với sự linh hoạt và tốc độ cao.

Ngành hóa chất chuyên dụng vẫn giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu, dù các thách thức mà ngành phải đối mặt ngày càng gia tăng. Nỗ lực nâng cao hiệu quả vẫn cần được duy trì trong một thị trường cạnh tranh gay gắt. Tuy nhiên, mức độ bất định và rủi ro hiện nay đòi hỏi doanh nghiệp phải đặt trọng tâm lớn hơn vào năng lực chống chịu trong vận hành.

Việc cả con người lẫn trí tuệ nhân tạo có thể nhanh chóng tiếp cận dữ liệu đã được hài hòa – thành quả của chuyển đổi số – là yếu tố không thể thiếu cho quá trình hoạch định đa biến, linh hoạt và liên ngành nhằm xây dựng và duy trì năng lực chống chịu. Con đường này đòi hỏi thời gian và nỗ lực, nhưng nếu muốn “leo cao hơn với sự tự tin”, đó là lựa chọn duy nhất.