Tin thị trường và sản phẩm

Thị trường hydro và amoniac phát thải thấp đang hình thành tại Nhật Bản đang chịu tác động từ các căng thẳng địa chính trị, khiến lợi thế chi phí của amoniac phát thải thấp có nguồn gốc từ khí tự nhiên (amoniac lam - "blue ammonia") so với amoniac có nguồn gốc từ năng lượng tái tạo (amoniac xanh - "green ammonia") bị thu hẹp đáng kể. Nguồn cung từ Ấn Độ hiện đã đạt mức giá đủ sức cạnh tranh, theo chia sẻ của một quan chức cấp cao thuộc Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) với Platts ngày 1/7.

Amoniac xanh được sản xuất từ hydro có nguồn gốc tái tạo, trong khi amoniac lam được sản xuất từ khí tự nhiên kết hợp công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).

Ông Daisuke Hirota, Giám đốc phụ trách mảng hydro và amoniac của METI, cho biết giá amoniac xanh từ Ấn Độ ở mức khoảng 600 USD/tấn (giao hàng tại cảng xuất - FOB) đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với amoniac lam, đặc biệt trong ba năm qua khi giá khí tự nhiên tăng vọt do xung đột Nga - Ukraine và các gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Một số nhà phát triển dự án amoniac tái tạo của Ấn Độ đã ký thỏa thuận cung ứng với các công ty phân bón, cam kết cung cấp 670.000 tấn amoniac mỗi năm với giá bình quân gia quyền khoảng 53,35 rupee/kg (tương đương 559 USD/tấn). Mức giá quy đổi sang USD của gói thầu tính bằng rupee này cũng đã giảm gần 10% kể từ khi gói thầu kết thúc vào tháng 8 năm ngoái, do đồng rupee mất giá so với USD.

Theo ông Hirota, những gián đoạn địa chính trị nói trên lại vô tình tạo tác động tích cực đến quá trình phát triển nhiên liệu phát thải thấp, khi thúc đẩy các nền kinh tế lớn quan tâm hơn đến vấn đề an ninh năng lượng. Ông cho biết Liên minh châu Âu, Ấn Độ và Trung Quốc đều đang bàn về khả năng tự chủ và an ninh năng lượng, và Nhật Bản cũng không ngoại lệ.

Theo dữ liệu của Platts (thuộc S&P Global Energy), giá chào bán amoniac tái tạo từ Ấn Độ sang Nhật Bản ở mức 700 USD/tấn (giao tại cảng đến Nhật Bản - CFR), thấp hơn đáng kể so với giá chào của amoniac phát thải thấp dùng công nghệ CCS từ Mỹ, vốn gần 800 USD/tấn. Trong khi đó, giá amoniac thông thường giao tại khu vực Viễn Đông (CFR Far East) được Platts đánh giá ở mức 765 USD/tấn vào ngày 1/7, cao hơn 56% so với mức trước khi xung đột nổ ra.

Nhu cầu amoniac tăng nhanh hơn hydro nguyên chất

Theo ông Hirota, thị trường amoniac tại Nhật Bản đang phát triển nhanh hơn thị trường hydro nguyên chất do hạn chế về hạ tầng. Nhật Bản hiện chưa có cơ sở cắt (cracking) amoniac quy mô lớn để chuyển ngược trở lại thành hydro, trong khi công nghệ hydro lỏng vẫn ở giai đoạn phát triển sớm, khiến việc vận chuyển và sử dụng hydro nguyên chất ở quy mô lớn còn hạn chế.

Lĩnh vực sản xuất điện đang nổi lên là mảng có nhu cầu tăng nhanh nhất, nhờ chương trình đấu thầu nguồn điện phi carbon dài hạn (LTDA) của chính phủ Nhật Bản cùng nhu cầu điện tăng vọt từ các trung tâm dữ liệu. Ông Hirota cho biết nhu cầu điện đang tăng một phần do lượng cầu bổ sung đến từ các trung tâm dữ liệu.

Ông cũng lưu ý quá trình chuyển đổi khó khăn hơn ở các lĩnh vực khác. Đối với ngành hóa chất và một số ngành công nghiệp vốn đã tiêu thụ amoniac thông thường sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch chưa qua xử lý phát thải, việc chuyển sang amoniac xanh sẽ dễ dàng hơn so với các ngành hiện đang phụ thuộc vào than hoặc khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), do khoảng cách giá giữa các loại nhiên liệu này còn lớn.

Chính sách của chính phủ Nhật Bản định hình thị trường

Theo ông Hirota, sự phát triển của thị trường hydro và amoniac tại Nhật Bản đang được dẫn dắt bởi chính sách nhà nước, tương tự cách tiếp cận của Liên minh châu Âu, Ấn Độ và Trung Quốc. Các cơ chế chính sách quan trọng bao gồm quy định FuelEU Maritime và các quy tắc phát thải của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đối với ngành vận tải biển, bên cạnh nhu cầu từ các nhà máy lọc dầu và ngành điện.

Trong khuôn khổ chương trình LTDA, cơ chế hỗ trợ của chính phủ Nhật Bản đã có sự thay đổi qua thời gian. Hai vòng đấu thầu LTDA đầu tiên không chi trả toàn bộ chi phí dự án, nhưng từ vòng LTDA thứ ba trở đi, cả chi phí đầu tư và vận hành cho khâu sản xuất thượng nguồn lẫn tiêu thụ hạ nguồn đều được chi trả đầy đủ, giúp nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng chỉ dựa trên kết quả trúng thầu. Các đơn vị thắng thầu ở hai vòng đầu vẫn phải đảm bảo có hợp đồng chênh lệch giá (contract for difference) để tiếp tục triển khai dự án.

Nhật Bản đã trao 516 megawatt công suất điện phi carbon dựa trên hydro và amoniac trong vòng LTDA thứ ba, trong đó lần đầu tiên các dự án đốt đơn nhiên liệu hydro (hydrogen mono-firing) nhận được hỗ trợ. Các công ty điện lực trúng thầu gồm Kobelco Power và Hokkaido Electric cho công suất đồng đốt amoniac - than, cùng CEF H2 và Hoku Energy cho công nghệ đốt đơn nhiên liệu hydro.

Vòng LTDA thứ tư đưa vào quy trình sơ tuyển yêu cầu các dự án phải đáp ứng ngưỡng cường độ phát thải carbon 0,87 tấn CO2 tương đương/tấn amoniac. Quy định mới cũng siết chặt hơn các yêu cầu về an ninh năng lượng và năng lực cạnh tranh công nghiệp, đòi hỏi có sự tham gia đầu tư của doanh nghiệp Nhật Bản và tăng cường sử dụng thiết bị, hạ tầng sản xuất trong nước nhằm giảm phụ thuộc quá mức vào một quốc gia hay khu vực nhất định. Mỗi đơn vị dự thầu chỉ được tham gia với một dự án thượng nguồn, tuy nhiên nhiều dự án thượng nguồn khác nhau vẫn có thể cùng cạnh tranh nếu đi kèm cam kết bao tiêu ở khâu hạ nguồn tương ứng.

Vị thế của Ấn Độ

Theo ông Hirota, Ấn Độ đã nổi lên là địa điểm có sức cạnh tranh đặc biệt cao cho sản xuất hydro và amoniac từ năng lượng tái tạo, nhờ kết hợp được chi phí năng lượng tái tạo tương đối thấp với chi phí xây dựng ở mức có thể kiểm soát được.

Ông cho biết dù Ả Rập Saudi có giá điện tái tạo rẻ nhất thế giới, các dự án nằm sâu trong khu vực chịu ảnh hưởng của eo biển Hormuz lại đối mặt rủi ro địa chính trị, gây khó khăn cho quyết định đầu tư. Australia có lợi thế về giá năng lượng tái tạo rẻ nhưng chi phí xây dựng lại cao hơn đáng kể so với khu vực Trung Đông và Ấn Độ.

Ông Hirota nhận định Ấn Độ đang ở vị thế rất thuận lợi đối với các nguồn năng lượng mới dựa trên năng lượng tái tạo, là một thị trường đáng chú ý và có tiềm năng phát triển các dự án hydro.

Tập đoàn ACME của Ấn Độ đã ký các thỏa thuận bao tiêu dài hạn về amoniac và methanol tái tạo với hai công ty Nhật Bản là IHI và Mitsubishi Gas Chemical. Theo đó, ACME sẽ cung cấp 488.000 tấn amoniac tái tạo mỗi năm cho IHI từ cơ sở Gopalpur - nơi công ty kỹ thuật Nhật Bản này nắm giữ 30% cổ phần. Ngoài ra, Mitsubishi Gas Chemical cũng đã đồng ý mua 100.000 tấn methanol tái tạo mỗi năm từ nhà máy Paradip của ACME.

Nguồn: INTERVIEW: Surging gas costs make India's green ammonia competitive with blue: METI official — Vipul Garg, S&P Global Commodity Insights (Platts), 1/7/2026