Tin thị trường và sản phẩm

Tóm tắt

• Chiến tranh Iran làm chi phí năng lượng của doanh nghiệp châu Âu tăng mạnh 
• Nguồn cung các nguyên liệu đầu vào quan trọng cũng bị gián đoạn 
• Đây là cú sốc mới nhất sau COVID, chiến tranh Ukraine và thuế quan của Mỹ 
• Doanh nghiệp cắt giảm chi phí và tạm hoãn đầu tư 

Trong một văn phòng đơn sơ với những chậu nhựa và bao bì chất tẩy rửa tại công ty hóa chất Đức Gechem, bà chủ Martina Nighswonger cảm thấy mình đang dần cạn kiệt lựa chọn.

Sau nhiều năm vật lộn với hậu quả của đại dịch toàn cầu, cú sốc giá năng lượng do Nga xâm lược Ukraine và tiếp đó là các mức thuế trừng phạt từ Mỹ, cuộc chiến tại Trung Đông hiện đang một lần nữa đẩy chi phí nguyên liệu đầu vào quan trọng tăng vọt.

“Không có lúc nào được nghỉ ngơi. Mỗi năm lợi nhuận lại giảm đi một chút, rồi cuối cùng sẽ biến mất,” Nighswonger nói tại nhà máy của công ty ở Kleinkarlbach, nơi bà hiện phải tổ chức họp khủng hoảng hàng ngày và trút bực tức vào bao cát. “Thật kiệt sức, và bạn không còn biết phải làm gì nữa.”

Gechem – doanh nghiệp pha chế hóa chất cho các sản phẩm tẩy rửa gia dụng và đóng chai dầu phanh cho ngành ô tô – đang ở tuyến đầu của cuộc khủng hoảng mới nhất giáng xuống các ngành công nghiệp châu Âu, từ hóa chất, nhựa đến kim loại, dệt may và đồ chơi.

Dù tác động từ chiến tranh vùng Vịnh ảnh hưởng đến doanh nghiệp toàn cầu, nhưng châu Âu chịu tác động nặng nề hơn do giá năng lượng vốn đã cao hơn các khu vực khác, theo nhận định của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp tại Đức, Pháp, Đan Mạch và Thụy Sĩ.

Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz sau các cuộc tấn công của Israel và Mỹ đã làm gián đoạn xuất khẩu dầu, trước khi các đòn tấn công trả đũa nhằm vào các cơ sở khí đốt lớn ở Iran và Qatar tuần trước đẩy giá dầu thô lên gần 120 USD/thùng – gấp đôi so với đầu năm 2026.

Theo Viện Kinh tế Đức (IW), riêng nền kinh tế Đức có thể thiệt hại tới 40 tỷ euro trong hai năm nếu giá dầu duy trì ở mức 100 USD/thùng, cho thấy mức độ dễ tổn thương của công nghiệp châu Âu sau nhiều năm chi phí năng lượng cao, cạnh tranh khốc liệt từ Trung Quốc và đóng cửa nhà máy.

Nền kinh tế lớn nhất châu Âu – vẫn đang chịu dư chấn từ chiến tranh Ukraine – hiện có giá điện bán buôn khoảng 132 USD/MWh, cao hơn nhiều so với 48 USD/MWh tại Mỹ và cả mức trung bình 120 USD/MWh của EU, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế.

“Châu Âu đang bị đặt lên bàn mổ và rõ ràng không còn đủ dư địa để chịu thêm một cú sốc năng lượng nữa trong thời gian ngắn như vậy,” bà Ipek Ozkardeskaya, chuyên gia phân tích cấp cao tại ngân hàng Thụy Sĩ Swissquote, nhận định. “Đức và Anh có vẻ là những nước dễ bị tổn thương nhất.”

Qatar đã ngừng xuất khẩu LNG trong bối cảnh các cuộc tấn công quân sự ở Trung Đông, khiến giá khí đốt và điện tại châu Âu tăng cao.

Khủng hoảng toàn diện

Được thành lập từ năm 1861, Gechem là hình mẫu của khu vực “Mittelstand” của Đức – gồm khoảng 3,4 triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ, sử dụng hơn 33 triệu lao động và đóng góp hơn một nửa sản lượng kinh tế của nền kinh tế lớn thứ ba thế giới.

Năm ngoái, Gechem đạt doanh thu 46 triệu euro với 165 nhân viên, nhưng hiện đã đóng băng tuyển dụng và lần đầu tiên sau hai thập kỷ không loại trừ khả năng cắt giảm nhân sự.

Các kế hoạch đầu tư như lắp đặt dây chuyền đóng chai mới và mở rộng nhà máy điện mặt trời – trị giá hàng triệu euro – đã bị tạm hoãn.

Một phần nguyên nhân là do giá axit sulfamic – nguyên liệu Gechem nhập từ châu Á để sản xuất viên tẩy rửa – đã tăng 20%, làm chi phí của công ty tăng thêm 300.000–400.000 euro trong năm nay.

Không chỉ thị trường dầu khí bị gián đoạn, nguồn cung phân bón, lưu huỳnh, helium, nhôm, polyethylene và nhiều nguyên liệu quan trọng khác cũng bị ảnh hưởng bởi việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Chi phí vận tải cũng tăng do giá nhiên liệu leo thang.

“Tình hình này sẽ đặc biệt gây khó khăn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vì nhiều doanh nghiệp không thể nhanh chóng chuyển đổi nguồn cung nguyên liệu,” ông Wolfgang Grosse Entrup, Giám đốc điều hành Hiệp hội Hóa chất Đức (VCI), cho biết.

Ngay cả trước chiến tranh Iran, khu vực Mittelstand của Đức đã gặp khó khăn. Năm 2025, có tới 24.064 doanh nghiệp – chủ yếu là nhỏ và vừa – nộp đơn phá sản, mức cao nhất kể từ năm 2014.
Áp lực hiện lan rộng lên toàn bộ chuỗi giá trị của ngành hóa chất châu Âu trị giá 635 tỷ euro.

Công ty Lanxess của Đức (doanh thu 5,7 tỷ euro năm ngoái) cho biết sẽ cắt giảm 550 việc làm và tăng giá bán ngay khi chi phí đầu vào tăng.

“Chúng tôi hiện theo dõi tình hình Trung Đông hàng ngày,” CEO Matthias Zachert nói.

Giám đốc điều hành Evonik, Christian Kullmann, cho biết doanh nghiệp có thể chuyển một phần chi phí tăng thêm sang khách hàng, nhưng không thể chuyển toàn bộ.

Henkel cho biết đang ghi nhận giá nguyên liệu đầu vào tăng gián tiếp, trong khi BASF – tập đoàn hóa chất lớn nhất – đã tăng giá một số sản phẩm hơn 30%.

“Các công ty của chúng tôi đang vận hành trong chế độ khủng hoảng toàn diện,” đại diện VCI nhấn mạnh.

Tình trạng bất khả kháng lan rộng

Áp lực tương tự đang lan rộng khắp “trái tim công nghiệp” của châu Âu.

Chủ tịch tập đoàn kỹ thuật ABB, Peter Voser, cảnh báo một cuộc chiến kéo dài ở vùng Vịnh sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu do thiếu hụt năng lượng và giá cả tăng cao.
“Trong ngắn hạn, các doanh nghiệp sử dụng khí đốt làm nguồn năng lượng chính thậm chí có thể phải dừng dây chuyền sản xuất,” ông nói. “Nhưng tác động toàn cầu thực sự sẽ đến sau – chiến tranh càng kéo dài, nhu cầu càng suy giảm sâu.”

Tại Pháp, ông Marc-Antoine Blin – Chủ tịch Elydan (sản xuất ống nhựa) – cho biết các nhà cung cấp châu Á phụ thuộc vào dầu Trung Đông đã tuyên bố “bất khả kháng”, khiến giá nguyên liệu tăng mạnh.

“Chúng tôi có nhà cung cấp tại Việt Nam và Thái Lan đã rơi vào tình trạng bất khả kháng và không thể giao hàng,” ông nói.

Nếu xung đột kéo dài, Elydan sẽ buộc phải tăng giá: “Chúng tôi không thể tự hấp thụ cú sốc này bằng cách giảm biên lợi nhuận.”Tại Đan Mạch, LEGO đang chuyển sang sử dụng nhựa tái chế và nhựa sinh học để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, nhưng sự bất ổn liên tục vẫn là mối lo lớn.

“Dù là COVID, lạm phát, chiến tranh Ukraine hay thuế quan – đã có quá nhiều biến động. Và sự bất ổn thì không bao giờ tốt,” CEO Niels Christiansen nói.

Nguy cơ vỡ nợ gia tăng

Khủng hoảng vùng Vịnh cũng đang ảnh hưởng theo nhiều cách khác.

Lanxess cho biết một thương vụ bán cổ phần liên doanh đã bị hủy bỏ, một phần do thị trường xấu đi sau chiến tranh Iran.

Công ty công nghệ ngoài trời Dometic của Thụy Điển đã hủy chi trả cổ tức, trong khi Thyssenkrupp Steel Europe cảnh báo giá khí đốt tăng kéo dài sẽ làm tăng chi phí sản xuất.

Hiệp hội thép Đức WV Stahl kêu gọi hỗ trợ chính trị để ổn định giá năng lượng, cho rằng chiến tranh Iran đã phơi bày “mức độ dễ tổn thương rất lớn” của châu Âu.

Hiệp hội Polyvia của Pháp cảnh báo các nhà cung cấp đang tận dụng giá khí đốt tăng để đàm phán lại hợp đồng và nâng giá, thậm chí có nguy cơ cắt giảm sản lượng cung ứng.

Tuy nhiên, các chính phủ châu Âu hiện không còn nhiều dư địa tài khóa như năm 2022 để hỗ trợ doanh nghiệp bằng các gói trợ cấp lớn.

Nếu giá dầu tiến tới 130 USD/thùng, nguy cơ vỡ nợ sẽ tăng đáng kể trong các ngành như kim loại và hóa chất, theo ông Karl Pettersen của Scope Ratings.

“Khả năng cạnh tranh của châu Âu phụ thuộc vào việc cải thiện nguồn cung năng lượng an toàn và giá cả hợp lý,” ông nhấn mạnh.