Tin thị trường và sản phẩm

Những hệ lụy của cuộc chiến Trung Đông đối với ngành phân bón đang ngày càng gia tăng - không chỉ dừng lại ở việc giá urê, amoniac, phốt phát, lưu huỳnh và axit sulfuric tăng vọt trong ngắn hạn.

Việc các tàu không thể đi qua eo biển Hormuz đã khiến giá các mặt hàng thiết yếu tăng cao và làm dấy lên nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng trên toàn chuỗi cung ứng. Giá urê đã tăng hơn 230 USD/tấn, tương đương khoảng 50%, từ 482,5 USD/tấn FOB Ai Cập ngày 27/2 lên 720 USD/tấn ngày 17/3. Trong khi đó, giá amoniac tăng 115 USD/tấn, tương đương 24%, từ 495 USD/tấn FOB Trung Đông ngày 27/2 lên 600 USD/tấn ngày 18/3. Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng tại khu vực Vùng Vịnh và các trường hợp bất khả kháng có thể tiếp tục làm nguồn cung thêm khan hiếm.

Bảo vệ nguồn cung trong nước

Tác động lan tỏa của cuộc chiến vượt xa khu vực Vùng Vịnh. Dầu khí đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu, và sự gián đoạn nguồn cung đã khiến các chính phủ phải ban hành các chỉ đạo nhằm bảo vệ nguồn cung năng lượng và phân bón.

Ấn Độ đã ban hành chỉ thị ưu tiên cung cấp khí tự nhiên trong nước và LNG tái khí hóa cho mạng lưới khí đô thị, xếp phân bón vào nhóm ưu tiên thứ hai và giới hạn nguồn cung khí cho ngành này ở mức 70% nhu cầu thông thường (một số báo cáo gần đây cho thấy con số này có thể gần 75%). Ấn Độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu đầu vào cho ngành phân bón quy mô lớn của mình cũng như nhập khẩu phân bón thành phẩm, chủ yếu là urê và DAP. Hơn một nửa lượng khí tự nhiên nhập khẩu của Ấn Độ đến từ Trung Đông, cùng với khoảng 80% nhu cầu amoniac. Ấn Độ sản xuất khoảng 2,6 triệu tấn urê mỗi tháng, trong đó khí là nguyên liệu chính, nhưng chỉ thị mới này đã khiến sản lượng ước tính giảm khoảng 800.000 tấn/tháng.

Trung Quốc có năng lực sản xuất phân đạm và phốt phát rất lớn và thường trở thành nhà xuất khẩu lớn trong mùa thấp điểm nội địa. Trong điều kiện bình thường, Ấn Độ sẽ tìm đến Trung Quốc để bù đắp phần thiếu hụt phân đạm và phốt phát, nhưng Trung Quốc hiện đang lo ngại về tình trạng thiếu hụt lưu huỳnh và năng lượng, nên cũng đang áp dụng các biện pháp riêng. Do đó, xuất khẩu urê và các loại phân đạm khác của Trung Quốc khó có thể có sẵn trong thời gian tới.

Trung Quốc nhập khẩu khoảng 45% dầu thô từ Trung Đông, cùng với 25–30% LNG. Khoảng một nửa trong tổng số 9,6 triệu tấn lưu huỳnh mà Trung Quốc nhập khẩu năm 2025 - nguyên liệu thiết yếu cho phân phốt phát - đến từ Trung Đông.

Giá lưu huỳnh đã tăng khoảng 600% trong hai năm tính đến tháng 1/2026, làm suy giảm nhu cầu, và chỉ bắt đầu điều chỉnh giảm ngay trước khi xung đột nổ ra. Do giá lưu huỳnh tăng nhanh, Trung Quốc đã giảm một nửa kế hoạch xuất khẩu axit sulfuric trong giai đoạn tháng 1–4 nhằm giữ lại lưu huỳnh phục vụ nhu cầu nội địa.

Có khả năng sẽ không có xuất khẩu TSP, SSP, DAP hoặc MAP của Trung Quốc trước tháng 8, trừ khi giá lưu huỳnh giảm.

Tại Mỹ, cơ quan thực thi trừng phạt đang cho phép nhập khẩu dầu thô, sản phẩm tinh chế và phân bón từ Venezuela. Tổng thống Donald Trump cũng đã công bố miễn trừ Đạo luật Jones nhằm tạo điều kiện vận chuyển các mặt hàng thiết yếu, bao gồm phân bón, giữa các cảng của Mỹ.

Ngoài ra, một bức thư do 64 tổ chức nông nghiệp ký ngày 13/3 đã kêu gọi các nhà sản xuất phân bón Mosaic và JR Simplot hỗ trợ ổn định giá bằng cách rút lại sự ủng hộ đối với các biện pháp thuế chống trợ cấp đối với phân phốt phát nhập khẩu từ Morocco vào Mỹ.

Chuẩn bị cho tình trạng thiếu hụt và giá tăng

Việc thiếu nguồn cung phân đạm và phốt phát từ Trung Quốc, cùng với sự hạn chế nguồn cung từ Trung Đông, sẽ gây tác động lớn - không chỉ tại Ấn Độ, nơi tình hình có thể trở nên nghiêm trọng, mà còn tại các cường quốc nông nghiệp như Brazil, Mỹ và Australia.

Australia đã nhập khẩu hơn 60% lượng urê từ Trung Đông trong năm 2025. Nguồn cung nội địa hiện tại chỉ đủ dùng đến giữa tháng 4, sau đó nước này sẽ phải tìm nguồn thay thế, bao gồm từ Đông Nam Á.

Brazil đang bắt đầu chiến dịch mua hàng cho vụ đậu tương 2026–2027 và thông thường sẽ nhập khoảng 25–30% nhu cầu phân phốt phát từ Trung Quốc. Tuy nhiên, trong bối cảnh không có nguồn hàng từ Trung Quốc và chiến tranh làm gián đoạn nguồn cung phân phốt phát từ Saudi Arabia cũng như nguồn cung lưu huỳnh và amoniac cho các nhà sản xuất lớn khác như Morocco, giá sẽ tăng.

Brazil gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu urê, trong đó khoảng một nửa thường đến từ Trung Đông.

Tại châu Âu, thị trường đang theo dõi liệu Ủy ban châu Âu có coi cuộc chiến Trung Đông là “tình huống nghiêm trọng và không lường trước” hay không, qua đó kích hoạt việc tạm hoãn cơ chế điều chỉnh biên giới carbon đối với phân bón - một quá trình có thể mất vài tháng. Dù phần lớn nhu cầu cho mùa vụ chính hiện đã được đảm bảo, giá phân bón tại châu Âu vẫn đang tăng do lo ngại về thiếu hụt và khả năng chi trả.