Tin thị trường và sản phẩm

Nguy cơ mất mùa vụ đông 2026 hiện ra khi xung đột Mỹ - Iran đẩy chuỗi cung ứng phân bón vào thế bí, buộc Chính phủ Australia phải hành động khẩn cấp.

Chính phủ liên bang Australia vừa thành lập một ban điều phối phân bón khẩn cấp trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran đóng cửa eo biển Hormuz — huyết mạch cung cấp urea cho quốc gia này — đồng thời các nhà nhập khẩu đang hối hả tìm kiếm nguồn hàng thay thế từ những đối tác chưa từng qua kiểm duyệt an toàn sinh học.

Ban ứng phó khẩn cấp ra đời

Bộ trưởng Nông nghiệp Julie Collins hôm 31/3 thông báo thành lập Nhóm Công tác Cung ứng Phân bón (Fertiliser Supply Working Group), quy tụ các cơ quan chính phủ chủ chốt cùng hai tổ chức ngành là Fertilizer Australia và Liên đoàn Nông dân Quốc gia (NFF). Nhiệm vụ cấp bách của nhóm là đảm bảo nguồn cung phân bón cho ngành nông nghiệp quy mô lớn của Australia — quốc gia vốn nhập khẩu tới khoảng hai phần ba lượng urea từ khu vực Trung Đông, nơi tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz hiện gần như tê liệt.

Song song đó, Ủy ban Cạnh tranh và Người tiêu dùng Australia (ACCC) sẽ được trao thêm quyền hạn để giám sát, điều phối nguồn cung phân bón và tiếp cận các nhà cung cấp thay thế. Chính phủ cũng tuyên bố sẽ bảo lãnh cho các giao dịch mua phân bón của khu vực tư nhân — một biện pháp chủ yếu được thiết kế cho nguồn cung nhiên liệu nhưng cũng sẽ được mở rộng sang người mua phân bón.

Chủ tịch NFF Hamish McIntyre cho biết việc thành lập ban điều phối này là "một bước tiến quan trọng", đồng thời khẳng định tổ chức sẽ tiếp tục phối hợp với Chính phủ để xử lý tác động từ cuộc xung đột Trung Đông đối với nông dân và sản xuất lương thực.

Trước đó, vào ngày 17/3, Fertilizer Australia đã gửi thư kiến nghị khẩn cấp tới Chính phủ, cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn vận chuyển tiếp diễn sẽ gây ra "tác động thảm họa đối với sản lượng nông nghiệp nội địa trong vụ 2026". Tổ chức này kêu gọi thành lập một đầu mối duy nhất trong Chính phủ để điều phối các vấn đề pháp lý, thương mại, tài chính và logistics.

Nhà nhập khẩu lùng sục nguồn hàng chưa được kiểm duyệt

Trên thực địa, các nhà nhập khẩu urea của Australia đang phải tìm đến những nguồn cung chưa từng có tiền lệ — đặc biệt là Ai Cập và Nigeria — nhưng cả hai nước này đều chưa được cấp phép định kỳ theo tiêu chuẩn an toàn sinh học của Dịch vụ Kiểm dịch và Thanh tra Australia (AQIS).

AQIS có bốn cấp độ kiểm soát. Cấp thấp nhất dành cho các nguồn chưa được phê duyệt là Cấp 3, yêu cầu kiểm tra toàn diện — một thách thức cực kỳ tốn kém và mất thời gian khi nguồn cung đã vô cùng eo hẹp. Urea từ Nigeria của nhà sản xuất Indorama được hiểu là đạt Cấp 2, nhưng theo dữ liệu thương mại, chưa có lô hàng nào từ Nigeria được nhập khẩu vào Australia. Cơ chế phân loại tàu được xử lý riêng qua hệ thống AFF1 và AFF2, trong đó AFF1 là tiêu chuẩn cao hơn, áp dụng cho các tàu bốc hàng trực tiếp tại nhà máy — cấu hình dễ đạt chuẩn nhất — trong khi cảng đa chức năng và băng chuyền lộ thiên tiềm ẩn nguy cơ bị xếp vào Cấp 3.

Vì sao Australia lại dễ tổn thương đến vậy?

Câu trả lời nằm ở một quyết định từ năm 2022: khi nhà máy Gibson Island của Dyno Nobel — cơ sở sản xuất urea nội địa 499.000 tấn/năm — đóng cửa, Australia trở thành quốc gia gần như hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu. Năm 2025, Australia nhập khẩu khoảng 3,7 - 3,8 triệu tấn urea, trong đó 64% đến từ vùng Vịnh Persian. Khoảng 32% còn lại được nhập từ Đông Nam Á, nhưng hầu hết các nhà sản xuất trong khu vực này đã hết hàng cho tháng 3, trong khi tàu vận chuyển thường mất 2-3 tuần để đến bờ đông Australia.
Theo dữ liệu theo dõi tàu của Kpler, hiện có khoảng 215.000 tấn urea đang trên đường đến Australia trên tám con tàu. Tuy nhiên, nguồn cung nội địa chỉ đủ duy trì đến giữa tháng 4.

Diễn biến giá phản ánh rõ mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng: giá urea hạt giao tại Geelong leo thang không ngừng kể từ khi xung đột bùng nổ ngày 28/2, từ mức A$830-840/tấn lên hơn A$1.000/tấn, thậm chí có giao dịch được ghi nhận trên A$1.400/tấn. Nông dân đang dần chuyển sang nguồn nitơ thay thế là ammonium sulphate (amsul), song tồn kho amsul cũng đang cạn kiệt nhanh chóng sau làn sóng mua vét. Đáng lo ngại hơn, Trung Quốc — nhà cung cấp tới 99% lượng amsul nhập khẩu của Australia (575.400 tấn năm 2025) — đã hạn chế xuất khẩu phân bón kể từ ngày 13/3.

Đua với thời gian trước vụ mùa đông

Thời điểm trở nên tối quan trọng: nhu cầu urea đạt đỉnh trong giai đoạn tháng 4-6 cho gieo trồng và bón thúc các cây vụ đông như cải dầu canola, lúa mạch và lúa mì. Nếu không đảm bảo đủ phân bón trước thời điểm này, nhiều nông dân có thể buộc phải thu hẹp diện tích trồng lúa mì, chuyển sang lúa mạch vì yêu cầu phân bón thấp hơn, hoặc trồng các cây họ đậu tiêu thụ ít nitơ.

Tổ chức AUSVEG — đại diện ngành rau củ — đã kêu gọi Chính phủ "khẩn cấp" công bố kế hoạch đảm bảo nhập khẩu, dự trữ và phân phối phân bón ưu tiên cho nông dân.

Tháo gỡ rào cản nhập khẩu

Trên mặt trận chính sách, Fertilizer Australia đang thúc đẩy Chính phủ nới lỏng các quy định kiểm dịch AQIS — đặc biệt ở Cấp 3 vốn làm tăng chi phí và trì hoãn thời gian nhận hàng. Tổ chức này cũng kiến nghị gỡ bỏ rào cản đối với phân bón Nga — hiện không thể nhập khẩu do thiếu chứng nhận từ Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp. Thư kiến nghị của Fertilizer Australia nhấn mạnh rằng phân bón không thuộc diện bị trừng phạt ở Mỹ, EU hay Anh, và một cơ chế tạm thời được nhắm mục tiêu hẹp vào nguồn cung phân bón sẽ giúp đa dạng hóa các lựa chọn trong giai đoạn cấp bách này.

Cuộc khủng hoảng urea của Australia là lời cảnh báo đắt giá về rủi ro của sự phụ thuộc quá mức vào một vùng cung ứng duy nhất — và về chi phí thực sự của việc từ bỏ năng lực sản xuất trong nước.

Tổng hợp từ Argus Media:
https://www.argusmedia.com/en/news-and-insights/latest-market-news/2809524-australia-turns-to-less-established-urea-origins
https://www.argusmedia.com/en/news-and-insights/latest-market-news/2808162-australia-forms-fertilizer-body-to-tackle-supply-woes