


Ấn Độ đưa vào vận hành nhà máy xút – clo sử dụng công nghệ điện phân màng thế hệ mới, đồng thời tăng tỷ lệ điện mặt trời trong sản xuất. Trong khi đó, các nhà khoa học Trung Quốc phát triển phương pháp tạo clo từ axit thải bằng năng lượng thẩm thấu, không cần sử dụng điện từ bên ngoài.

Xút (NaOH) và clo là hai hóa chất cơ bản, được sử dụng trong nhiều ngành công nghiệp như sản xuất giấy, nhôm, nhựa PVC và xử lý nước. Hơn 95% lượng clo trên thế giới hiện được sản xuất bằng phương pháp điện phân dung dịch muối clorua. Quy trình này tiêu thụ khoảng 100–200 TWh điện mỗi năm, tương đương vài phần trăm sản lượng điện toàn cầu.
Hiệu suất dòng điện của các bình điện phân hiện đại đã vượt 95%, khiến dư địa tiết kiệm điện thông qua cải tiến điện cực ngày càng hạn chế. Vì vậy, các hướng đổi mới đang tập trung vào công nghệ điện phân, sử dụng năng lượng tái tạo và khai thác những nguồn năng lượng khác thay thế điện lưới.
Điện phân màng thế hệ mới tại Ấn Độ
Tháng 11/2026, Kutch Chemical Industries (Ấn Độ) hoàn tất chạy thử nhà máy xút – clo tại Padana, bang Gujarat, với công suất thiết kế 220.000 tấn xút mỗi năm. Nhà máy sử dụng công nghệ điện phân màng BM 6+ của thyssenkrupp nucera (Đức).
Công nghệ này sử dụng màng trao đổi ion để ngăn cách hai ngăn điện phân, chỉ cho ion natri đi qua. Nhờ đó, quá trình sản xuất tạo ra xút có độ tinh khiết cao, đồng thời giảm tiêu thụ điện so với các công nghệ cũ sử dụng thủy ngân hoặc màng ngăn amiăng.
Nhà máy được trang bị 5 bình điện phân, mỗi bình có khả năng sản xuất tối đa 135 tấn xút mỗi ngày, đưa tổng công suất lên 675 tấn/ngày. Clo là sản phẩm đồng thời của quá trình điện phân. Cả 5 bình đã đi vào hoạt động, song doanh nghiệp chưa công bố tổng vốn đầu tư.
Việc đưa nhà máy vào vận hành diễn ra trong bối cảnh ngành xút Ấn Độ tiếp tục mở rộng. Công suất sản xuất của nước này tăng từ khoảng 5,8 triệu tấn/năm trong năm tài chính 2023–2024 lên khoảng 6,4 triệu tấn/năm trong năm tài chính 2025–2026.
Tăng tỷ lệ điện tái tạo trong sản xuất
Bên cạnh cải tiến công nghệ điện phân, Lords Chloro Alkali, một nhà sản xuất xút – clo khác của Ấn Độ, lựa chọn hướng giảm tiêu thụ điện từ nguồn truyền thống bằng năng lượng tái tạo.
Cuối tháng 9/2026, doanh nghiệp đưa vào vận hành nhà máy điện mặt trời tự dùng công suất 21 MW tại Bikaner, bang Rajasthan, kết hợp hệ thống pin lưu trữ.
Cùng với các dự án điện mặt trời và điện gió – mặt trời đã triển khai trước đó, tổng công suất điện tái tạo của công ty đạt 47 MW. Nguồn điện này đáp ứng khoảng 40% nhu cầu năng lượng, cao hơn mức mục tiêu ban đầu khoảng 25%.
Doanh nghiệp đặt mục tiêu nâng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo lên 70–80% trong 2–3 năm tới, tùy thuộc vào chính sách của bang Rajasthan.
Tạo clo từ axit thải bằng năng lượng thẩm thấu
Một hướng tiếp cận khác được các nhà khoa học Trung Quốc nghiên cứu là tận dụng năng lượng thẩm thấu có sẵn trong dòng nước thải để sản xuất clo, thay vì sử dụng điện từ bên ngoài. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Communications.
Công trình do các nhà khoa học thuộc Viện Công nghệ Năng lượng Sinh học và Quy trình Sinh học Thanh Đảo phối hợp với Viện Vật lý và Hóa học Kỹ thuật, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc thực hiện.
Ý tưởng xuất phát từ việc nước thải công nghiệp có hàm lượng muối cao chứa cả ion clorua và nguồn năng lượng có thể khai thác. Khi hai dòng nước có nồng độ muối khác nhau tiếp xúc qua màng bán thấm, các ion khuếch tán từ nơi có nồng độ cao sang nơi thấp, tạo ra dòng điện nhờ chênh lệch áp suất thẩm thấu.
Nhóm nghiên cứu trước tiên thử nghiệm với axit thải công nghiệp chứa axit clohydric (HCl). Đây là loại chất thải có thể được thu hồi bằng phương pháp thẩm tách khuếch tán, vốn đã được ứng dụng trong công nghiệp.
Trong hệ thống mới, hai dòng axit có nồng độ khác nhau được ngăn cách bởi màng khung hữu cơ cộng hóa trị (COF) gắn nhóm sulfonic. Màng cho phép ion H⁺ đi qua nhanh nhưng hạn chế các ion kim loại. Khả năng chọn lọc của màng đối với ion H⁺ cao gấp khoảng 3.770 lần so với ion sắt, 670 lần so với ion nhôm và 200 lần so với ion đồng, kẽm. Màng cũng ngăn hoàn toàn hai loại kháng sinh được sử dụng làm chất ô nhiễm mẫu trong thí nghiệm.
Nhờ đặc tính này, axit sau khi đi qua màng được làm sạch, có thể thu hồi và tái sử dụng.
Hệ thống sử dụng hai điện cực bạc – bạc clorua đặt ở hai phía của màng để điều tiết dòng ion clorua. Cứ 10 phút, hai điện cực được đổi vị trí nhằm duy trì hoạt động liên tục. Với axit thải mô phỏng có bổ sung ion kim loại nặng, hệ thống đạt mật độ công suất 67 W/m² màng và duy trì mức công suất cao trong hơn 15 ngày.
Do mỗi đơn vị phát điện chỉ tạo ra điện áp tối đa khoảng 0,18 V, nhóm nghiên cứu nối tiếp 18 đơn vị để nâng điện áp hở mạch lên 2,95 V. Nguồn điện này được sử dụng để tạo clo tại cực dương bằng điện cực than chì và hydro tại cực âm bằng điện cực bạch kim.
Tốc độ tạo clo và hydro đạt khoảng 154 lít/m² điện cực/giờ, duy trì ổn định trong ít nhất 7 ngày. Hơn 97% dòng điện được sử dụng cho phản ứng tạo clo.
Nhóm tiếp tục thử nghiệm với nước thải mô phỏng từ nhà máy khử mặn, sử dụng nước biển mô phỏng làm dòng tiếp xúc. Hệ thống vẫn tạo được clo nhưng tốc độ giảm xuống khoảng 12 lít/m²/giờ, do màng được thiết kế ưu tiên vận chuyển ion H⁺.
Theo ước tính của nhóm nghiên cứu, mỗi năm thế giới phát sinh hơn 50 tỷ tấn nước thải từ hoạt động khử mặn. Nếu khai thác được năng lượng thẩm thấu trong nguồn nước này, lượng điện có thể thu được đạt khoảng 10 TWh, tương đương tiềm năng sản xuất tới 4,5 triệu tấn clo.
Các nhà khoa học cho rằng phương pháp mới có thể giảm đáng kể nhu cầu sử dụng điện lưới, qua đó hạn chế phát thải carbon và chi phí sản xuất. Thiết kế mô-đun cũng cho phép mở rộng hệ thống bằng cách kết nối nhiều đơn vị. Ngoài sản xuất clo, nguyên lý này có thể được nghiên cứu để tạo ra các hóa chất khác, chẳng hạn amoniac từ nước thải chứa nitrat.
Tuy nhiên, công nghệ hiện mới được thử nghiệm ở quy mô phòng thí nghiệm với các dòng axit và nước thải mô phỏng, chưa được kiểm chứng trên nước thải công nghiệp thực tế. Hệ thống vẫn sử dụng bạch kim ở cực âm, cần đảo vị trí điện cực định kỳ và chưa hoàn thiện quy trình thu gom clo an toàn. Đây là những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trước khi xem xét khả năng ứng dụng ở quy mô công nghiệp.
Bảo Hiền tổng hợp



