Tin thị trường và sản phẩm

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông gia tăng mạnh vào cuối tuần. Nhiều nguồn tin giao dịch cho biết, ngày 28/2, sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, Tehran tuyên bố đóng cửa tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz. Một số chủ tàu chở dầu và nhà giao dịch đã tạm ngừng vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển này.

Diễn biến bất ngờ đã nhanh chóng làm gián đoạn thị trường năng lượng và hóa chất toàn cầu. Giá dầu quốc tế tăng vọt ngay khi mở cửa phiên giao dịch, hợp đồng Brent tháng gần nhất có lúc lên 82,37 USD/thùng. Tính đến thời điểm đưa tin, giá vẫn tăng hơn 7%.

Các nhà phân tích cho rằng động lực cốt lõi hiện nay là “phí bù rủi ro địa chính trị”, với mức độ tác động khác nhau giữa các mặt hàng. Dầu thô, methanol, khí hóa lỏng (LPG) và nhiều sản phẩm khác sẽ chịu cú sốc đáng kể, trong khi ngành năng lượng – hóa chất Trung Quốc dự kiến biến động mạnh. Xu hướng thị trường thời gian tới sẽ phụ thuộc vào thời gian xung đột kéo dài bao lâu và tiến độ khôi phục lưu thông qua eo biển.

Chuỗi cung ứng năng lượng – hóa chất đối mặt gián đoạn

Thị trường xem Iran là một trong những nhà xuất khẩu dầu thô lớn và là nguồn cung quan trọng các sản phẩm năng lượng như methanol, LPG, đồng thời kiểm soát Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng chiến lược toàn cầu. Bất ổn tại Iran vì vậy tất yếu làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Là nước xuất khẩu lớn các sản phẩm năng lượng và hóa chất, tình hình xấu đi tại Iran không chỉ ảnh hưởng tới xuất khẩu của nước này mà còn tác động đáng kể tới xuất khẩu hóa dầu của các quốc gia khác trong khu vực. Nếu Eo biển Hormuz bị phong tỏa, xuất khẩu năng lượng và hóa chất từ Trung Đông có thể sụt giảm mạnh, kéo theo nguy cơ giá tăng đáng kể.

Dầu thô sẽ chịu tác động trực tiếp nhất. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), Eo biển Hormuz xử lý khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, tương đương khoảng 1/5 sản lượng dầu thô toàn cầu.

Con đường tác động trực tiếp và quan trọng nhất của tình hình Iran tới ngành hóa chất là thông qua chi phí dầu thô tăng cao. Sự truyền dẫn chi phí này lan tỏa toàn bộ chuỗi cung ứng hóa chất, quyết định xu hướng chung của ngành. Các nhà phân tích cho biết tình hình Iran ảnh hưởng tới thị trường qua bốn kênh: chi phí leo thang, gián đoạn logistics, đứt gãy nguồn cung và phí bù rủi ro. Tình trạng lưu thông qua Eo biển Hormuz là biến số then chốt khuếch đại biến động thị trường. Nếu lưu thông bị hạn chế, nguồn cung dầu toàn cầu có thể thiếu hụt vật lý hàng chục triệu thùng – tức là gián đoạn thực sự chứ không chỉ là biến động tâm lý.

Do lo ngại an toàn, các tàu dự kiến đi qua eo biển đã tạm hoãn hành trình. Theo đánh giá thị trường, “chỉ cần trì hoãn một tuần cũng có thể tạo ra mức phí bù rủi ro địa chính trị 10 USD/thùng, đẩy giá dầu Brent tiến sát 80 USD/thùng”. (Giá dầu Brent là mức giá chuẩn quốc tế của dầu thô, được sử dụng làm tham chiếu cho phần lớn các giao dịch dầu trên thị trường toàn cầu, đặc biệt là dầu xuất khẩu từ châu Âu, châu Phi và Trung Đông.)

Trong lĩnh vực hóa chất, mức độ ảnh hưởng khác nhau đáng kể giữa các sản phẩm. Một báo cáo nghiên cứu cho thấy methanol và LPG là hai sản phẩm chịu tác động mang tính cấu trúc lớn nhất, tiếp theo là benzene, PX và styrene. Methanol thể hiện mức độ nhạy cảm đặc biệt cao do Iran giữ vai trò then chốt trong hệ thống thương mại methanol toàn cầu. LPG – có tương quan chặt chẽ với giá dầu – sẽ chứng kiến giá hợp đồng CP (propane/butane) toàn cầu tăng trực tiếp theo giá dầu, trở thành động lực chính khiến giá LPG đi lên.

Thời gian xung đột và tình trạng lưu thông Hormuz là biến số quyết định

Về triển vọng thị trường, thời gian xung đột và tình trạng lưu thông qua Eo biển Hormuz được xem là các yếu tố then chốt. Căng thẳng thị trường hiện đã phần nào hạ nhiệt. Trong thời gian tới, mức tăng của hàng hóa năng lượng và hóa chất có thể tương đối hạn chế; xu hướng chung nhiều khả năng là biến động mạnh nhưng không bứt phá kéo dài, với các nhịp tăng sốc rồi điều chỉnh giảm.

Đợt xung đột này chưa tác động trực tiếp tới các cơ sở khai thác dầu. Kỳ vọng thị trường đã chuyển từ lo ngại xung đột kéo dài sang kịch bản kiểm soát ngắn hạn. Kết hợp với lượng tồn kho thương mại toàn cầu dồi dào và dự trữ dầu chiến lược, các yếu tố này đủ để xử lý gián đoạn nguồn cung do chậm vận chuyển ngắn hạn, hạn chế nguy cơ hoảng loạn quá mức.

Ngày 1/3, OPEC thông báo 8 quốc gia sản xuất dầu lớn đã đồng ý tăng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày từ tháng 4. Dù tâm điểm ngắn hạn của thị trường vẫn là xung đột địa chính trị, quyết định tăng sản lượng của OPEC có thể mang lại phần nào sự trấn an, song yếu tố then chốt vẫn là diễn biến thực tế của xung đột và khả năng hạ nhiệt nhanh chóng.

Rủi ro lớn nhất nằm ở việc xung đột kéo dài và kỳ vọng gián đoạn nguồn cung năng lượng nếu Eo biển Hormuz bị đóng cửa. Do đây là tuyến xuất khẩu chủ yếu của các quốc gia Trung Đông, trong kịch bản cực đoan, việc tăng sản lượng của OPEC cũng khó bù đắp rủi ro gián đoạn xuất khẩu. Ngược lại, nếu Mỹ và Israel ngừng tấn công và căng thẳng khu vực hạ nhiệt, tác động lên các sản phẩm năng lượng sẽ ở mức hạn chế.

Một báo cáo nghiên cứu của China International Capital Corporation (CICC) phân tích diễn biến giá dầu theo các kịch bản khác nhau. Theo đó, nếu thị trường định giá rủi ro giảm nguồn cung từ Iran, giá dầu có thể tăng thêm 10–15 USD/thùng trong ngắn hạn. Nếu gián đoạn kéo dài và khiến tình trạng dư cung dầu giao ngay toàn cầu kết thúc sớm trong quý II, mức sàn giá Brent có thể được nâng lên trên 70 USD/thùng sớm hơn dự kiến. Ngược lại, nếu tổn thất nguồn cung từ Iran hạn chế và tình trạng dư cung tiếp diễn, trần giá Brent sẽ cao hơn nhưng khó bứt phá mạnh.