Tin thị trường và sản phẩm

Bảo Hiền tổng hợp

Ngành công nghiệp hóa chất toàn cầu bước vào năm 2026 trong một chu kỳ suy giảm kéo dài, khi tăng trưởng sản lượng liên tục bị điều chỉnh giảm so với dự báo ban đầu. Trong bức tranh chung đó, phân bón và hóa chất nông nghiệp (agrochemical) nổi lên là một trong những phân khúc chịu áp lực nặng nề nhất, do đặc thù phụ thuộc sâu vào giá năng lượng.

Bức tranh toàn cầu - tăng trưởng liên tục bị điều chỉnh giảm

Đầu năm 2025, ngành hóa chất từng kỳ vọng sản lượng toàn cầu tăng khoảng 3,5%. Nhưng thực tế diễn ra khác xa: tăng trưởng chỉ đạt khoảng 1,9% trong 2025, và các dự báo cho 2026 tiếp tục bị hạ xuống quanh mức 1,5-2%, tùy tổ chức thống kê. Theo Hội đồng Hóa chất Mỹ (American Chemistry Council - ACC), sản lượng hóa chất Mỹ năm 2026 dự kiến chỉ tăng 0,3%, thấp hơn mức 0,7% của năm 2025; một số tổ chức khác như Deloitte thậm chí dự báo sản lượng Mỹ giảm nhẹ 0,2%. Bà Martha Gilchrist Moore, kinh tế trưởng của ACC, nhận định phải đến năm 2027 ngành mới có thể phục hồi rõ rệt, với mức tăng dự kiến 2,3%.

Bức tranh phân hóa rõ rệt theo khu vực. Tại châu Âu, tình hình còn ảm đạm hơn: theo báo cáo quý I/2026 của Cefic (Hiệp hội Hóa chất châu Âu), sản lượng hóa chất khối EU27 giảm 3,2% so với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ sử dụng công suất chỉ khoảng 74% - thấp hơn nhiều so với mức trung bình dài hạn giai đoạn 2014-2019. Thị phần hóa chất toàn cầu của châu Âu đã giảm còn khoảng 13%, trong khi Trung Quốc vươn lên chiếm tới 46% doanh số hóa chất toàn cầu. Giá khí tự nhiên tại châu Âu vẫn cao gấp khoảng 2,5 lần so với Mỹ trong suốt năm 2025, khiến năng lực cạnh tranh bị bào mòn nghiêm trọng. Số liệu từ Cefic cho thấy quy mô đóng cửa nhà máy tại châu Âu đã tăng gấp 6 lần trong giai đoạn 2022-2025 (từ 2,9 triệu lên 17,2 triệu tấn công suất/năm); riêng năm 2024-2025 có 37 triệu tấn công suất bị đóng cửa vĩnh viễn - tương đương 9% tổng công suất hóa chất châu Âu - trong đó 49% số vụ đóng cửa được doanh nghiệp nêu lý do chính là mất khả năng cạnh tranh về chi phí năng lượng. Hiệp hội Hóa chất Đức (VCI) thậm chí dự báo sản lượng hóa chất nước này có thể giảm khoảng 1% trong 2026.

Ngược lại, Mỹ vẫn giữ được lợi thế cạnh tranh nhất định nhờ nguồn khí đá phiến (shale gas) dồi dào và giá rẻ, giúp chi phí nguyên liệu đầu vào (ethane) thấp hơn đáng kể so với naphtha nhập khẩu mà châu Âu và phần lớn châu Á sử dụng. Trong khi các phân khúc hóa chất truyền thống (xây dựng, ô tô, tiêu dùng) đều tăng trưởng chậm lại, ngành bán dẫn nổi lên là điểm sáng hiếm hoi: nhu cầu hóa chất độ tinh khiết cao phục vụ sản xuất chip dự kiến tăng khoảng 8,5% trong 2026, nhờ làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI.

Phân bón và hóa chất nông nghiệp - phân khúc chịu áp lực nặng nhất

Trong bức tranh chung đầy thách thức đó, phân bón và hóa chất nông nghiệp được đánh giá là một trong những tiểu ngành yếu nhất. Theo phân tích của Atradius (công ty bảo hiểm tín dụng thương mại), sản lượng agrochemical toàn cầu dự kiến giảm 2,4% trong năm 2026 - mức giảm sâu hơn hẳn so với mặt bằng chung toàn ngành hóa chất.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở đặc thù cấu trúc chi phí: sản xuất phân đạm phụ thuộc rất lớn vào khí tự nhiên, vừa làm nhiên liệu vừa làm nguyên liệu đầu vào trực tiếp để tổng hợp amoniac. Khi giá năng lượng tăng vọt do gián đoạn địa chính trị - cụ thể là xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz - chi phí sản xuất phân bón tăng nhanh và mạnh gần như ngay lập tức. Trong khi đó, phía cầu lại co lại: nông dân và các nhà thu mua nông nghiệp vốn rất nhạy cảm với giá, nên khi giá phân bón tăng, phản ứng phổ biến là giảm liều lượng bón, trì hoãn mua hàng, hoặc chuyển sang các giải pháp thay thế rẻ hơn. Kết quả là ngành phân bón rơi vào tình trạng bị siết hai đầu: chi phí đầu vào tăng trong khi nhu cầu đầu ra suy yếu - một combo đặc biệt bất lợi cho biên lợi nhuận của nhà sản xuất.

Diễn biến này thực chất đã bắt đầu từ trước khi xung đột leo thang: báo cáo Cefic quý I/2026 ghi nhận rủi ro địa chính trị liên quan đến eo biển Hormuz là một trong những yếu tố gây bất định lớn nhất, dù tại thời điểm đó tác động cụ thể vẫn còn khó đánh giá đầy đủ. Đến giữa năm, khi xung đột thực sự nổ ra và kéo dài, các dự báo trước đó về agrochemical trở nên bi quan hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh bất định kéo dài, các phân tích đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì tính linh hoạt: theo dõi sát mức độ phụ thuộc vào chi phí năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động giá nguyên liệu thô; cân nhắc đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt với các nguyên liệu tiêu tốn nhiều năng lượng hoặc phụ thuộc nhiều vào nguồn cung quốc tế. Với các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị nông nghiệp, việc theo dõi sát biến động giá và nhu cầu phân bón là đặc biệt quan trọng, vì những biến động này có thể lan truyền sang cả chi phí sản xuất lương thực và vận tải. Ngược lại, các doanh nghiệp gắn với chuỗi cung ứng xe điện, vật liệu pin và các giải pháp bền vững nhiều khả năng vẫn duy trì được nhu cầu tương đối ổn định bất chấp bối cảnh tăng trưởng chung chậm lại.

Nguồn tham khảo:
1. Atradius, "Redefining Chemicals Industry Performance in 2026."
2. American Chemistry Council (ACC), "Building the Foundation for Growth," 12/2025; và số liệu công bố qua C&EN, "US chemical industry will see only slow growth," 1/2026.
3. Cefic, "Chemical Trends Report Q1 2026."
4. OPIS (Dow Jones), "Europe's Chemical Industry Faces Fight for Survival."
5. Deloitte, "2026 Chemical Industry Outlook" (dẫn qua Chemical Processing và PCI Magazine).
6. SCI (Society of Chemical Industry), "Chemistry in 2026: Navigating the year of uncertainty."